Question

खालील प्रश्नाचे सविस्तर उत्तर १५० ते २०० शब्दांमध्ये लिहा.

आपण अद्याप बेरोजगारीच्या समस्येला तोंड देत आहोत. या समस्येचे परिणाम सांगून ती सोडविण्यासाठी उपाय सुचवा.

Answer 1

प्रमुख शहरी समस्या पुढे नमूद केल्या आहेत:

1. अनुत्पादक मानवी संसाधने: कुशल असो वा अकुशल, प्रत्येक व्यक्ती हे एक महत्त्वाचे मानवी संसाधन असते. बेरोजगार व्यक्ती अर्थव्यवस्थेत कोणतीही मोलाची भर घालत नाहीत, उलट त्या कार्यरत लोकसंख्येवर ओझे ठरतात.
2. शैक्षणिक साचलेपण: अनेक शैक्षणिक कार्यक्रम उद्योगांच्या गरजा पूर्ण करत नाहीत. त्यामुळे, औपचारिक प्रशिक्षण घेऊनही सुशिक्षित लोकांमध्ये कौशल्यांचा अभाव असतो आणि ते रोजगारासाठी अपात्र ठरतात.
3. अर्धबेरोजगारी: अनेक लोक एका क्षेत्रात प्रशिक्षित असूनही पूर्णपणे वेगळ्या क्षेत्रात काम करतात. उदाहरणार्थ, व्यावसायिक पदवी असलेल्या व्यक्तीने लिपिक (Clerk) म्हणून काम करणे.
4. समाजविघातक कृत्ये: संधींच्या अभावामुळे लोक समाजविघातक वर्तणुकीकडे वळू शकतात. शालेय शिक्षण अर्धवट सोडलेली अनेक मुले झटपट पैसा कमवण्यासाठी चुकीच्या मार्गांचा अवलंब करतात.
5. राष्ट्रीय विकासावर विपरीत परिणाम: वाढती बेरोजगारी, विशेषतः तरुणांमधील बेरोजगारी, राष्ट्रीय विकासावर दीर्घकालीन परिणाम करते; कारण तरुण पिढी हा समाजाचा आणि भविष्याचा आधारस्तंभ असते.
6. मानसिक आरोग्यावर परिणाम: बेरोजगार व्यक्ती जीवनाबद्दल निराश होऊ शकते किंवा तिला एकलकोंडेपणा जाणवू शकतो. त्यांच्यामध्ये नकारात्मक दृष्टिकोन विकसित होऊन ते नैराश्य, वैफल्य आणि आत्महत्येसारख्या विचारांना बळी पडू शकतात.

बेरोजगारी कमी करण्यासाठी उपाययोजना:

• शैक्षणिक बदल: शिक्षणाचा कल केवळ ज्ञानार्जनाऐवजी समुदाय आणि उद्योगांच्या गरजा पूर्ण करणाऱ्या कौशल्य विकासाकडे वळवला पाहिजे.
• व्यावसायिक प्रशिक्षण: शिक्षणाचे व्यवसायीकरण करणे ही काळाची गरज आहे. व्यावसायिक शिक्षणामुळे व्यक्ती स्वयंरोजगारासाठी सक्षम बनते.
• उद्योग-शिक्षण सांगड: उद्योग आणि शिक्षण संस्था यांच्यात समन्वय असणे अत्यंत आवश्यक आहे. शिक्षण संस्थांनी विद्यार्थ्यांना अशा प्रकारे प्रशिक्षित करावे की, त्यांना उद्योगांमध्ये योग्य रोजगार मिळू शकेल.
• स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन: सरकारने कल्पक व्यक्तींच्या 'स्टार्ट-अप्स'ना (नवोन्मेषी उद्योग) प्रोत्साहन दिले पाहिजे. त्यांना आवश्यक प्रशिक्षण आणि सुरुवातीचे भांडवल उपलब्ध करून दिले जावे.
• ग्रामीण औद्योगिकीकरण: ग्रामीण भागात उद्योगधंदे सुरू केल्यास स्थानिक पातळीवर रोजगाराचे पर्यायी स्रोत निर्माण होतील, ज्यामुळे नोकरीच्या शोधात शहरांकडे होणारे स्थलांतर थांबवता येईल.