Question

भारतस्य विविधप्रान्तानाम् उत्सवानाम् अल्पपरिचयं लिखत।

Answer 1

1. उत्तरभारतस्य उत्सवाः (North India):
   • लठमार होली (उत्तरप्रदेशः): अयं उत्सवः मथुरा-बरसाना क्षेत्रे प्रसिद्धः अस्ति। अत्र महिलाः पुरुषान् लाठी-दण्डेन ताडयन्ति, पुरुषाः च चर्मनिर्मितेन ढाल-यन्त्रेण आत्मरक्षणं कुर्वन्ति।
   • लोहरी (पञ्जाबः): अयं मकरसङ्क्रान्तेः पूर्वदिने मुख्यरूपेण कृषकानां कृते नवसस्यस्य आगमनस्य च उल्लास उत्सवः अस्ति। अत्र अग्निकुण्डं प्रज्वाल्य परितः नृत्यं क्रियते।
2. दक्षिणभारतस्य उत्सवाः (South India):
   • ओणम् (केरलम्): अयं केरलस्य मुख्यः राष्ट्रिय-उत्सवः अस्ति। अयं महाबलि-राज्ञः स्वागतार्थं तथा नवसस्यस्य समृद्धेः कृते मान्यते। अत्र ‘नौका-क्रीडा’ (Snake Boat Race) तथा ‘पुक्कलम्’ (पुष्परङ्गावली) प्रसिद्धा अस्ति।
   • पोङ्गल (तमिलनाडु): अयं चतुर्दिनात्मकः सस्योत्सवः (Harvest Festival) अस्ति। अत्र सूर्यदेवाय प्रकृत्यै च कृतज्ञता प्रकट्यते, सूर्यदेवाय ‘पोङ्गल’ इति विशेषपक्वान्नं निवेद्यते।
3. पूर्वभारतस्य उत्सवाः (East India):
   • दुर्गापूजा (पश्चिमबङ्गः): अयं बङ्गप्रदेशस्य महान् उत्सवः अस्ति। अत्र देव्याः दुर्गायाः महिषासुरमर्द्दिन्याः भव्यमण्डपेषु पूजा क्रियते, या असत्यस्य उपरि सत्यस्य विजयं सूचयति।
   • बिहू (असमः): अयं असमराज्यस्य मुख्यः उत्सवः अस्ति, यः वर्षे वारत्रयं मुख्यतया वसन्त-शरद-शीतऋतुषु कृषि-चक्रानुसारं नृत्यादिभिः सोल्लासं मान्यते।
4. पश्चिमभारतस्य उत्सवाः (West India):
   • गणेशोत्सवः (महाराष्ट्रम्): भाद्रपदमासे अयं उत्सवः महाराष्‍ट्रप्रान्ते अतीव प्रसिद्धः। छत्रपति-शिवाजी-महाराजेन तथा लोकमान्य-तिलकेन अस्य उत्सवस्य सामाजिकरूपेण विस्तारः कृतः।
   • नवरात्रि-गरबा (गुजरातम्): नवदिनेषु देव्याः शक्त्याः आराधना क्रियते। महिलाः पुरुषाः च पारम्परिकवस्त्राणि धृत्वा मण्डलाकारं 'गरबा' इति प्रसिद्धं लोकनृत्यं कुर्वन्ति।