मराठी
Maharashtra State BoardSSC (English Medium) 10th Standard

Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)] Official 2022-2023 SSC (English Medium) 10th Standard Question Paper Solution

Advertisements
Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)] [Official]
Marks: 80 Maharashtra State Board
SSC (English Medium)
SSC (Hindi Medium)
SSC (Marathi Medium)

Academic Year: 2022-2023
Date & Time: 11th March 2023, 11:00 am
Duration: 3h
Advertisements

सूचना -

  1. सर्वासु कृतिषु वाक्यानां पुनरर्लेखनम्‌ आवश्यकम्‌।
  2. यथासूचनम्‌ आकलनकृतयः व्याकरणकृतयः आरेखितव्याः।
  3. आकृतीनाम्‌, आलेखनं मसीलेखन्या कर्तव्यम्‌।

प्रथमः विभागः-सुगमसंस्कृतम्‌
[8]1
[4]1.A | चित्रं दृष्ट्वा नामानि लिखत। (5 तः 4)
[1]1.A.1

चित्रं दृष्ट्वा नामानि लिखत।

______
Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
[1]1.A.2

चित्र दृष्ट्वा नामानि लिखत।

______
Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
[1]1.A.3

चित्रं दृष्ट्वा नामानि लिखत।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
[1]1.A.4

चित्र दृष्ट्वा नामानि लिखत।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
[1]1.A.5

चित्र दृष्ट्वा नामानि लिखत। 

Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
[2]1.B | सङ्ख्याः अक्षरैः/अङकैः लिखत। (3 तः 2)
[1]1.B.1

सङ्ख्याः अङ्कैः लिखत।

चतुरशीतिः

Concept: undefined - undefined
Chapter: [18] व्याकरणवीथि।
[1]1.B.2

सङ्ख्याः अक्षरैः लिखत। 

१६ 

Concept: undefined - undefined
Chapter: [18] व्याकरणवीथि।
[1]1.B.3

सङ्ख्याः अङ्कैः लिखत ।

सप्तनवतिः 

Concept: undefined - undefined
Chapter: [18] व्याकरणवीथि।
[2]1.C

समय-स्तम्भमेलनं कुरुत।

  'अ' 'आ'
(1)  द्वादशवादनम्‌      २.३०
(2) पादोन-सप्तवादनम्‌ १२.००
(3) सार्ध-द्रिवादनम्‌  ५.५५
(4) पञ्चोन - षड्वादनम्‌ ६.४५
Concept: undefined - undefined
Chapter: [0] सुगमसंस्कृतम् :।
द्वितीयः विभागः - गद्यम्‌
[20]2
[7]2.A

गदयांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरूत।

रात्रौ दशवादने सर्कसक्रीडायाः प्रारम्भः जातः। द्वादशवादने क्रीडायाः चरमबिन्दुः समायातः - सहभोजनम्‌। प्रेक्षकाणाम् उत्कण्ठायाः पराकाष्ठा जाता। सेवकः मञ्चे त्रीणि आसनानि स्थापितवान्‌ मध्यभागे च वर्तुलाकारं पीठम्‌। अहम्‌ एकस्मिन्‌ आसने उपावेशितः। अत्रान्तरे भल्लूकवेषधारी अब्दुल: तत्र प्राप्तः। गौः अपि मञ्च समागता। ततः अस्माकं पुरतः खाद्यस्य योजना कृता। सहभोजनस्य प्रारम्भे जाते उतेजितैः रक्षकैः आनन्देन तालिकावादनम्‌ आरब्धम्‌। पूर्वमपि व्याघ्रभल्लूकौ मानुषौ एव। तथापि सा धेनुः ताभ्यां सह कार्यक्रमं कर्तुम्‌ अभ्यस्ता आसीत्‌। अचिरादेव न इमौ परिचितौ व्याघ्रभल्लूकौ इति धेन्वा लक्षितम्। सम्भ्रमेण संशयेन च एकैकशः आवां दृष्टवती। यदा च तस्याः प्रत्ययः जातः तदा शृग्डे उन्नम्य नौ आक्रामत्‌। अहमपि गर्जना कृत्वा तीक्ष्णदन्तान् दर्शितवान्‌। किन्तु न किञ्चिदपि भयं तस्याः। अब्दुलः तां हस्तेन ताडितवान्‌। तेन क्षुब्धा सा तम्‌ अन्वधावत्‌। भल्लूकः तदा चापल्येन पटमण्डपस्तम्भम्‌ आरूढवान्‌ । इयं सर्वा क्रीडा पूर्वनियोजिता इति विचिन्तय प्रेक्षकाः अपि प्रमुदिताः। भल्लूकः निर्गतः इति क्रुद्धा सा धेनुः अधुना व्याघ्रं मां लक्ष्य कृतवती। भीत्या अहं चतुष्पादविशिष्टं व्याघ्रतवं विस्मृत्य द्विपादं मूलस्वरूपमाश्रितवान्‌।

(1) अवबोधनम्‌। (4 तः 3)       (3)    

(क) उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।    (1)

(1) ______ दशवादने सर्कसक्रीडायाः प्रारम्भः जातः। (प्रभाते/रात्रौ)

(2) पूर्वमपि व्या्रभल्लूकौ ______ एव। (मानुषौ/वास्तविकौ)

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।     (1)

धेन्वा कि लक्षितम्‌?

(ग) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्‌/असत्यम्‌ इति लिखत।    (1)

क्रीडायाः चरमबिन्दुः समायातः-सहभोजनम्‌।

(घ) एषः गद्यांशः कस्मात्‌ पाठात उद्धतः?    (1)

(2) शब्दज्ञानम्‌। (3 तः 2)     (2)

(क) २ धातुसाधित-ल्यबन्त-अव्यये चित्वा लिखत।     (1)

(ख) सन्धिविग्रहं कुरुत।      (1)

किञ्चिदपि = ......... + ......... ।

(ग) गद्यांशात्‌ विशेषणं चित्वा लिखत।     (1)

(1) ______ पीठम्।

(2) ______ क्रीडा।

(3) पृथक्करणम्‌।      (2)

क्रमेण योजयत।

(1) भल्लूकस्य पटमण्डपस्तम्भ-आरोहणम्‌।

(2) धेनोः सम्भ्रमः आक्रमणं च।

(3) चिमणरावस्य व्याप्रतवं विस्मृत्य द्विपादरूपाश्रयः।

(4) सहभोजनस्य प्रारम्भः।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [12.1] अभ्यासपत्रम् - ३।
[7]2.B

गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।

तदा पृथुभूपेन तदर्थं धनुः सज्जीकृतम्‌। तदा भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा तस्य पुरतः प्रकटिता अभवत्‌ अवदत्‌ च, “हे राजेनद्र! तव पिता दुःशासकः वेनराजः राजधर्मस्य पालनं नाकरोत्‌। तदा मया चोरलुण्ठकभयात्‌ धनधान्यपुष्पफलानि मम उदरे निहितानि। त्वं तु प्रजाहितदक्षः नृपः। यदि त्वं प्रयत्नेन कृषिकार्यं करोषि तर्हि अहं प्रसन्ना भविष्यामि। अतः धनुः त्यज।खनित्राणि, हलान्‌, कुदालकान्‌ लवित्राणि च हस्ते गृहीत्वा प्रजाजनैः सह कृषिकार्यं कुरु।”

भूमातुः उपदेशं मनसि निधाय पृथुवैन्यः नदीनां मार्गम्‌ अवरुध्य कृषिकारयार्थं जलस्य उपयोगम्‌ अकरोत्‌। वृष्टिजलसञ्जयं कृत्वा जलव्यवस्थापनम्‌ अकरोत्‌। भूमिम्‌ उर्वरतमां कर्तु प्रायतत। तदनन्तरं तस्मिन् क्षेत्रे जनाः धान्यबीजानि अवपन्‌। स नैकेभ्यः वृक्षेभ्यः विविधप्रकारकाणां बीजानां सङ्कलनं चयनं च परिश्रमेण अकरोत्‌। अनन्तरं बीजानां संस्करणं कृत्वा वपनम्‌ अकरोत्‌। पर्जन्यानन्तरं बीजेभ्यः अङ्कुराः उद्भूताः।

(1) अवबोधनम्‌। (4 तः 3)    (3)

(क) उचितं कारणं चित्वा वाक्य पुनर्लिखत।    (1)

वेनराजः राजधर्मस्य पालनं नाकरोत्‌ यतः ______।

(1) सः दुःशासकः आसीत्‌।

(2) सः अलसः आसीत्‌।

(ख) कः कं वदति?    (1)

“यदि त्वं प्रयत्नेन कृषिकार्यं करोषि तर्हि अहं प्रसन्ना भविष्यामि।”

(ग) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्‌/असत्यम्‌ इति लिखत।    (1)

पृथुभूपेन खङ्गं सज्जीकृतम्‌।

(घ) अमरकोषात्‌ शब्दं योजयित्वा वाक्य पुनर्लिखत।    (1)

भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा प्रकटिता।

(2) शब्दज्ञानम्‌। (3 तः 2)    (2)

(क) 2 सप्तमीविभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत।    (1)

(ख) प्रश्ननिर्माणं कुरुत।

पर्जन्यनन्तर बीजेभ्यः अङ्कः उद्भूताः।    (1)

ग) लकारं लिखत।    (1)

त्वं परनाजनैः सह कृषिकार्यं कुर।

(3) पृथक्करणम्‌।    (2)

प्रवाहिजालं पूरयत।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [1] आद्यकृषक : पृथुवैन्यः। (गद्यम्)
[4]2.C | माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत । (2 तः 1)
[4]2.C.1

माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।

(ततः प्रविशति वैखानसः, अन्यौ तापसौ च)
वैखानसः  (राजानम् अवरुध्य) राजन् ! आश्रममृगोऽयं, न हन्तव्यः, न हन्तव्यः। आशु प्रतिसंहर सायकम्। राज्ञां शस्त्रम् आर्तत्राणाय भवति न तु अनागसि प्रहर्तुम्।
दुष्यन्तः प्रतिसंहृत एष: सायक:। (यथोक्तं करोति)
वैखानसः  राजन्! समिदाहरणाय प्रस्थिता वयम्।
Concept: undefined - undefined
Chapter: [7] संस्कृतनाट्यस्तबक :। (संवाद:)
[4]2.C.2

माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।

श्रोतुवृन्दः नदीपूजनम्‌? किमर्थं नदीपूजनम्‌? 

कीर्तनकारः

नदी खलु जवनदायिनी। अतः अस्मिनवसरे कृतज्ञतां प्रदर्शयितुं जनाः जले दीपदानं कुर्वन्ति। द्रोणे दीपं प्रज्वाल्य नदीजले समर्पयन्ति। 

जलं प्राशनार्थम्‌। कृषिवर्धनार्थम्‌।
विद्युनिर्माणार्थम्‌। जलं जीवनार्थम्‌।।

सजीवानां कृते नदी देवितमा। नदी मातृतमा।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [10] नदीसूक्तम्। (संवादः)
[2]2.D | माध्यमभाषया उत्तरं लिखत। (2 तः 1)
[2]2.D.1

माध्यमभाषया उत्तरत।

सुदासः किमर्थं कमल विक्रेतुं न इच्छति?

Concept: undefined - undefined
Chapter: [4] अमूल्यं कमलम्। (गद्यम्)
[2]2.D.2

माध्यमभाषया उत्तरत। 

ज्ञानग्रहणविषये शङ्कराचार्याणां किं मतम्?

Concept: undefined - undefined
Chapter: [12] आदिशङ्कराचार्यः। (गद्यम्)
तृतीयः विभागः - पद्यम्‌
[18]3
[4]3.A

पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।

रामाभिषेके जलमाहरन्त्या
हस्तात्‌। सृतो हेमघटो युवत्याः।
सोपानमार्गेण करोति शब्दं
ठंठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः॥
रथस्यैकं चक्र भुजगयमिताः सप्त तुरगाः
निरालम्बो मार्गश्चरणविकलः सारथिरपि।
रविर्यात्यवान्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः
क्रियासिद्धिः सत्वे भवति महतां नोपकरणे ॥
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वो सरथः कवची शरी।
तथाप्यादाय वैदेही कुशली न गमिष्यसि ॥

(1) पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टे कृती करुत। (3 तः 2)     (2)

(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।       (1)

कः शब्दं करोति?

(ख) चतुर्थपदं लिखत।       (1)

(1) निरालम्ब : मार्ग: : : चरणविकलः : ______।

2) एकम्‌ : चक्रम्‌ : : सप्त : ______।

(ग) पूर्वपदं लिखत।       (1)

(1) वृद्धोऽहम्‌ = ______ + अहम्‌।

(2) रथस्यैकम्‌ = ______ + एकम्‌।

(2) जालरेखाचित्रं पूरयत।       (2)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [13] चित्रकाव्यम्। (पद्यम्)
[2]3.B | माध्यमभाषया उत्तरं लिखत। (2 तः 1)
[2]3.B.1

माध्यमभाषया उत्तरत।

‘विद्या नाम नरस्य’ .... इति श्लोकाधारण विद्यायाः महत्त्वं लिखत।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [3] सूक्तिसुधा। (पद्यम्)
[2]3.B.2

माध्यमभाषया उत्तरं लिखत।

कदा मानवता भवेत्?

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15] मानवताधर्मः। (पद्यम्)
[6]3.C | पद्ये शुद्धे पूर्णं च लिखत। (क, ख तः 1, ग, घ तः 1)
[4]3.C.1
[4]3.C.1.i

पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।

कं ______ शीतम्‌॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [13] चित्रकाव्यम्। (पद्यम्)
अथवा
[4]3.C.1.ii

पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।

यदा ______ व्यपगतः॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [6] युग्ममाला। (पद्यम्)
[2]3.C.2
[2]3.C.2.i

पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।

अल्पानाम ______ दन्तिनः॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [3] सूक्तिसुधा। (पद्यम्)
Advertisements
अथवा
[2]3.C.2.ii

पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।

उत्तमो ______ प्रजायते॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [6] युग्ममाला। (पद्यम्)
[2]3.D

अन्वयं पूरयत।

यावत्‌ भयम्‌ ______ तावत्‌ हि ______ भेतव्यम्‌। (तथापि) ______ तु भयं वीक्ष्य नरः ______ कुर्यात्‌।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [6] युग्ममाला। (पद्यम्)
[4]3.E | माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत। (3 तः 2)
[2]3.E.1

माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।

शीलं सद्गुणसम्पत्तिः ज्ञानं विज्ञानमेव च।
उत्साहो वर्धते येन वाचनं तद्‌ हितावहम्‌।।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [8] वाचनप्रशंसा। (पद्यम्)
[2]3.E.2

माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत। 

एकीभूय यथा सर्वे वर्णा गच्छन्ति शुक्लताम्‌।
तथा सम्भूय शंसन्ति धर्मा मानवतागुणम्‌।।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15] मानवताधर्मः। (पद्यम्)
[2]3.E.3

माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत। 

वृथाभ्रमणकुक्रीडापरपीडापभाषणैः।
कालक्षेपो न कर्तव्यो विद्यार्थी वाचनं श्रयेत्‌॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [8] वाचनप्रशंसा। (पद्यम्)
चतुर्थः विभागः - लेखनकौशलम्‌
[9]4
[4]4.A
[4]4.A.1 | धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माण कुरुत । (6 तः 4)
[1]4.A.1.i

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माण कुरुत। 

वि + रम्‌ (१ प. प.)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.1.ii

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माण कुरुत । 

याच्‌ (1 आ.प.)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.1.iii

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत। 

स्निह्‌

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.1.iv

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत। 

परितः

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.1.v

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माण कुरुत। 

विना

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.1.vi

धातूनाम्‌ अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत। 

उपरि

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
अथवा
[4]4.A.2 | संस्कृतानुवादं कुरुत । (6 तः 4)
[1]4.A.2.i

संस्कृतानुवादं कुरुत।

मला खीर खूप आवडते.
I like kheer very much.
मुझे खीर बहुत पसंद है।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.2.ii

संस्कृतानुवादं कुरुत।

आजी देवळात जाऊन स्तोत्र म्हणते.
Going to the temple the grandmother recites the stotra.
दादी/नानी मंदिर जाकर स्तोत्र पढ़ती है।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.2.iii

संस्कृतानुवादं कुरुत।

आम्ही काल पुस्तक वाचले.
We read the book yesterday.
हमने कल किताब पढ़ी।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.2.iv

संस्कृतानुवादं कुरुत।

राधिका पुजेसाठो फुले वेचते.
Radhika collects flowers for worshipping.
राधिका पूजा के लिये फूल इकट्ठा करती है।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.2.v

संस्कृतानुवादं कुरुत।

तू ग्रंयालयात काय करतो आहेस?
What are you doing in the Library?
तुम ग्रंथालय मे क्या कर रहे हो?

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[1]4.A.2.vi

संस्कृतानुवादं कुरुत।

गीता सायकलने शाळेत जाते.
Geeta goes to the school by bicycle.
गीता साईकल से पाठशाला जाती है।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[5]4.B
[5]4.B.1 | 5-7 वाक्यात्मकं निबधं लिखत। (3 तः 1)
[5]4.B.1.i

5-7 वाक्यात्मकं निबन्धं लिखत।

मम्‌ प्रियः नेता। 

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[5]4.B.1.ii

5-7 वाक्यात्मकं निबन्धं लिखत।

मम प्रियं पुस्तकम्‌।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
[5]4.B.1.iii

5-7 वाक्यात्मकं निबन्धं लिखत।

मम प्रियः कविः।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
अथवा
[5]4.B.2

साहाय्यक-शब्दानाम्‌ आधारेण 5-7 वाक्यात्मकं चित्रवर्णनं कुरुत।

(मञ्जुषा - तिष्ठति, विक्रीणाति, पठति, उपविशति, नयति, वहति, अवतरति, पश्यति, पिबति)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [16] लेखनकौशलम्।
पञ्चमः विभागः - भाषाभ्यासः
[17]5
[8]5.A | तालिकापूर्तिं कुरुत।
[2]5.A.1 | नामतालिका (6 तः 4)

तालिकापूर्तिं कुरुत।

नामतालिका

एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् विभक्तिः 
........... शशिभ्याम्‌ ........... तृतीया
........... ........... वणिक्षु  सप्तमी
जगत्‌ ........... ........... प्रथमा
Concept: undefined - undefined
Chapter: [3.2] व्यञ्जनान्ताः।
[2]5.A.2 | सर्वनामतालिका (6 तः 4)

तालिकापूर्तिं कुरुत।

सर्वनामतालिका।

एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् विभक्तिः 
........... आवाभ्याम्‌/नौ ........... चतुर्थी
........... ........... कान्‌  द्वितीया
अस्याः ........... ........... षष्ठी
Concept: undefined - undefined
Chapter: [3.2] व्यञ्जनान्ताः।
Advertisements
[2]5.A.3 |  क्रियापदतालिका (6 तः 4)

तालिकापूर्तिं कुरुत।

क्रियापदतालिका

लकारः एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम् पुरुषः 
लड्‌ ........... आस्ताम्‌ ........... प्रथमः पुरुषः
लट्‌ ........... ........... युध्यध्वे  मध्यम पुरुषः
लोट्‌ कथयानि ........... ........... उत्तमः पुरुषः
Concept: undefined - undefined
Chapter: [3.2] व्यञ्जनान्ताः।
[2]5.A.4 | धातुसाधित-विशेषण-तालिका (6 तः 4)

तालिकापूर्तिं कुरुत।

धातुसाधित-विशेषण-तालिका

धातुः क्त क्तवतु कृत्याः शतृ/शानच्‌ 
मन् (4 आ. प.) मतः ........... मन्तव्यः ...........
खाद्‌ (1 प. प.) ........... खादितवान्‌ ........... खादन्‌
प्रच्छ्‌ (6 प.प.) पृष्टः ........... ........... पृच्छन्‌
Concept: undefined - undefined
Chapter: [12.3] शतृ-शानच्-प्रत्ययान्तानि (कर्तरि- वर्तमानकालवाचक - धातुसाधित -विशेषणानि।)
[9]5.B | निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत । (4 तः 3)
[3]5.B.1 | योग्यं रूपं लिखित्वा रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत । (5 तः 3)
[1]5.B.1.i

योग्यं रूपं लिखित्वा रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत।

______ (3) महिलाः जलमाहर्तुं गच्छन्ति। (सङ्ख्यावाचकम्‌)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15.3] सङ्ख्याविश्वम्।
[1]5.B.1.ii

योग्यं रूपं लिखित्वा रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत।

अस्माकं कुटुम्बं संवत्सरस्य ______ (1) पर्यटनार्थं गच्छति। (आवृत्तिवाचकम्‌)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15.3] सङ्ख्याविश्वम्।
[1]5.B.1.iii

योग्यं रूपं लिखित्वा रिक्तस्थानपूर्ति कुरुत।

शङ्कराराचार्यस्य जन्म खिस्ताब्दे ______ (8) शतके अभवत्‌। (क्रमवाचकम्‌)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15.3] सङ्ख्याविश्वम्।
[1]5.B.1.iv

आवृत्तिवाचकानि।

दिनस्य ______ (९) लोकयानम्‌ आगच्छति।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15.3] सङ्ख्याविश्वम्।
[1]5.B.1.v

सङ्ख्यावाचकानि। 

भगवद्गीतायाम्‌ अष्टादशे अध्याये ______ (७८) श्लोकाः सन्ति।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [15.3] सङ्ख्याविश्वम्।
[3]5.B.2 | समासानां तालिकापपूर्तिं कुरुत । (5 तः 3)
[1]5.B.2.i

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।

समस्तपदम् विग्रहः समासनाम
मातृसेवा मातुः सेवा। ........
Concept: undefined - undefined
Chapter: [9.1] समासा:।
[1]5.B.2.ii

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।

समस्तपदम् विग्रह: समासनाम
मृगशृगालौ ......... इतरेतरद्वन्द्वः
Concept: undefined - undefined
Chapter: [9.1] समासा:।
[1]5.B.2.iii

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।

समस्तपदम विग्रहः समासनाम
........... परमः अणुः  कर्मधारयः।
Concept: undefined - undefined
Chapter: [9.1] समासा:।
[1]5.B.2.iv

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।

समस्तपदम् विग्रह: समासनाम
सकोपम् कोपेन सह .........
Concept: undefined - undefined
Chapter: [9.1] समासा:।
[1]5.B.2.v

समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।

समस्तपदम विग्रहः समासनाम
क्षुद्र्बुद्धिः ........ बहुव्रीहिः।
Concept: undefined - undefined
Chapter: [9.1] समासा:।
[3]5.B.3 | समानार्थकशब्दान्‌/विरुदधार्थकशब्दान्‌ लिखत। (5 तः 3)
[1]5.B.3.i

समानार्थकशब्दान् लिखत।

रासभः = .........।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [3] सूक्तिसुधा। (पद्यम्)
[1]5.B.3.ii

विरुद्धार्थकशब्दं लिखत।

कृशाः × .......।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [1] आद्यकृषक : पृथुवैन्यः। (गद्यम्)
[1]5.B.3.iii

समानार्थकशब्दान् लिखत।

गृहम्‌ - .......।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [18] व्याकरणवीथि।
[1]5.B.3.iv

विरुद्धार्थकशब्दान् लिखत।

सुकृतम् × ......।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [6] युग्ममाला। (पद्यम्)
[1]5.B.3.v

समानार्थकशब्दान् लिखत।

सैनिकः - ........।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [9] धेनोर्व्याघ्रः पलायते। (गद्यम्)
[3]5.B.4 | सूचनानुसारं कृतीः कुरुत । (5 तः 3)
[1]5.B.4.i

सूचनानुसार कृती: कुरुत।

सम्यग् उक्तं त्वया। (वाच्यपरिवर्तनं कुरुत।)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [5] स एव परमाणुः। (संवादः)
[1]5.B.4.ii

सूचनानुसारं कृतीः कुरुत ।

तयोः विवादं श्रुत्वा सुदासो व्यमृशत्।

(पूर्वकालवाचक-त्वान्त-अव्ययं निष्कासयत।)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [4] अमूल्यं कमलम्। (गद्यम्)
[1]5.B.4.iii

सूचनानुसार कृती: कुरुत।

त्वं द्रष्टुं शक्नोषि। (‘त्वं’ स्थाने ‘भवान्’ योजयत।)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [5] स एव परमाणुः। (संवादः)
[1]5.B.4.iv

सूचनानुसारं कृतीः कुरुत।

मृगः प्रत्यहं सस्यं खादति स्म। (स्म' निष्कासयत।)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [2] व्यसने मित्रपरीक्षा। (गद्यम्)
[1]5.B.4.v

सूचनानुसारं कृती: कुरुत।

आचार्यः तं प्रणनाम।
(लङ्-लकारे परिवर्तयत।)

Concept: undefined - undefined
Chapter: [12] आदिशङ्कराचार्यः। (गद्यम्)
षष्ठः विभागः-अपठितम्‌
[8]6
[4]6.A

गद्यांशं पठित्वा कृतीः कुरुत।

गङ्गातीरे एकः साधुः आसीत्‌। यः अपकारं करोति तस्यापि उपकारं करोति स्म सः। प्रतिदिनं सः गङ्गानद्यां स्नानं करोति स्म। एकस्मिन्‌ दिने नदीप्रवाहे सः एकं वृश्चिकं दृष्टवान्‌। तं हस्तेन गृहीत्वा तीरे स्थापयितुं प्रयत्नं कृतवान्‌। किन्तु वृश्चिकः साधोः हस्तम्‌ अदशत्‌। साधुः वृश्चिकं त्यक्तवान्‌। वृश्चिकः जले अपतत्‌। साधुः पुनः तं तीरे स्थापयितुं प्रयत्नं कृतवान्‌। पुनः वृश्चिकः हस्तम्‌ अदशत्‌। एवम्‌ अनेकवारं साधुः वृश्चिकं गृहीतवान्‌। वृश्चिकः अपि अदशत्‌। नदीतीरे कश्चन पुरुषः आसीत्‌। सः साधुम्‌ उक्तवान्‌ "साधुमहाराज! अयं दुष्टः वृश्चिक; पुनः पुनः दशति। भवान्‌ किमर्थ तं हस्ते वृथा स्थापयति? वृश्चिकं त्यजतु'' इति। "वृश्चिकः शुद्र: जन्तुः। दशनं तस्य स्वभावः। सः स्वस्वभावं न त्यजति। अहं तु मनुष्यः। अहं मम परोपकारस्वभावं कथं त्यजामि?'' इति साधुः तं पुरुषम्‌ उक्तवान्‌।

(1) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।     (1)

साधुः नदीप्रवाहे कं दृष्टवान्‌?

(2) प्रातिपदिकं लिखत।     (1)

(क) साधोः
(ख) अहम्‌

(3) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्‌/असत्यम्‌ इति लिखत।     (1)

दशनं वृश्चिकस्य स्वभावः।

(4) माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।       (1)

अहं मम परोपकारस्वभावं कथं त्यजामि?

(5) गद्यंशात्‌ लङ्लकारस्य 1 क्रियापदं चित्वा लिखत।     (1)

(6) कारकपरिचयं कुरुत।      (1)

गङ्गातीरे एकः साधुः आसीत्‌।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [19] वाचनकौशलम्।
[4]6.B
[2]6.B.1

पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टे कृती कुरुत।

विरलाः जानन्ति गुणान्‌।

विरलाः कुर्वन्ति निर्धने स्नेहम्।

विरलाः परकार्यरताः

परदुःखेनापि दुःखिताः विरलाः॥

(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (2 तः 1)     (1)

(1) के गुणान्‌ जानन्ति?

(2) विरलाः केन दुःखिताः?

(ख) विरुद्धार्थकं शब्दं लिखत।      (1)

गुणाः × ______।

Concept: undefined - undefined
Chapter: [19] वाचनकौशलम्।
[2]6.B.2

पद्यांशं पठित्वा जालरेखाचित्रं पूरयत।

रविश्चन्द्रो घना वृक्षाः नदी गावश्च सज्जनाः।
एते परोपकाराय लोके देवेन निर्मिताः॥

Concept: undefined - undefined
Chapter: [19] वाचनकौशलम्।

Other Solutions






















Submit Question Paper

Help us maintain new question papers on Shaalaa.com, so we can continue to help students




only jpg, png and pdf files

Maharashtra State Board previous year question papers 10th Standard Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)] with solutions 2022 - 2023

     Maharashtra State Board 10th Standard question paper solution is key to score more marks in final exams. Students who have used our past year paper solution have significantly improved in speed and boosted their confidence to solve any question in the examination. Our Maharashtra State Board 10th Standard question paper 2023 serve as a catalyst to prepare for your Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)] board examination.
     Previous year Question paper for Maharashtra State Board 10th Standard -2023 is solved by experts. Solved question papers gives you the chance to check yourself after your mock test.
     By referring the question paper Solutions for Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)], you can scale your preparation level and work on your weak areas. It will also help the candidates in developing the time-management skills. Practice makes perfect, and there is no better way to practice than to attempt previous year question paper solutions of Maharashtra State Board 10th Standard.

How Maharashtra State Board 10th Standard Question Paper solutions Help Students ?
• Question paper solutions for Sanskrit (Second Language) [संस्कृत (द्वितीय भाषा)] will helps students to prepare for exam.
• Question paper with answer will boost students confidence in exam time and also give you an idea About the important questions and topics to be prepared for the board exam.
• For finding solution of question papers no need to refer so multiple sources like textbook or guides.
Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×