Question

खालील प्रश्नाचे उत्तर ८० ते १०० शब्दांत लिहा.

हरितक्रांतीचे परिणाम सविस्तर लिहा.

Answer 1

हरितक्रांतीमुळे भारतात अन्नधान्य उत्पादन मोठ्या प्रमाणात वाढले, देश स्वयंपूर्ण बनला आणि धान्यभाव स्थिर झाले; याने काही शेतकऱ्यांना आर्थिक लाभ मिळाला. परंतु त्याचे नकारात्मक परिणामसुद्धा मोठे झाले. उच्च उत्पन्न देणाऱ्या बियाण्या, रासायनिक खत-कीटकनाशके आणि सिंचनावर अवलंबित्व वाढल्याने मजूर व लहान शेतकऱ्यांचे ताण, जमीन खराबी, भूमिगत पाण्याचे पातन आणि खारटपणा वाढला. जैवविविधतेची हानी व मातीची पोषक घट झाली; रासायनिक अवशेषांमुळे आरोग्याशी निगडीत समस्या वाढल्या. तसेच राज्यांदरम्यान व मोठ्या व लहान शेतकऱ्यांमध्ये आर्थिक विषमता वाढली. यंत्रसामग्रीच्या वापरामुळे कामकाज जलद झाले पण उत्पादनखर्चही वाढला; कर्जबोजा काही ठिकाणी गंभीर झाला. कीटकांवरील अवलंबित्वामुळे प्रतिरोधक कीटक वाढले आणि पारंपरिक पद्धतींचा ह्रास झाला. म्हणून टिकाव, पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान आणि धोरणात्मक हस्तक्षेप आवश्यक आहेत.