Question

खालील मध्ये फरक स्पष्ट करा.

ग्रामीण अर्थव्यवस्था आणि शहरी अर्थव्यवस्था

Answer 1

ग्रामीण अर्थव्यवस्था	शहरी अर्थव्यवस्था
1. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप प्रामुख्याने कृषीप्रधान असते.	1. शहरी अर्थव्यवस्था ही बाजारपेठा आणि वित्तीय प्रणालींवर आधारित असते.
2. येथील व्यवसाय मुख्यत्वे शेती, पशुपालन आणि कृषीसंबंधित कामांवर आधारित असतात.	2. येथील व्यवसाय प्रामुख्याने उत्पादन (Manufacturing), व्यापार, वाणिज्य आणि व्यावसायिक सेवांवर आधारित असतात.
3. ग्रामीण लोकसंख्या गरिबी, बेरोजगारी आणि दयनीय आर्थिक स्थितीत जगते. यात अल्पभूधारक शेतकरी, शेतमजूर आणि ग्रामीण कारागिरांचा समावेश होतो.	3. शहरी भारतातील बेरोजगारीचा दर एकूण कामगार शक्तीच्या साधारणपणे १५ ते २५% आहे. सुशिक्षित शहरी तरुणांमध्ये बेरोजगारीचे प्रमाण अधिक आहे.
4. ग्रामीण भागात तंत्रज्ञानाचा विकास कमी असून आजही शेतीसाठी पारंपरिक पद्धती आणि अवजारांचा वापर केला जातो.	4. शहरी भागात तंत्रज्ञानाचा वेगवान विकास झालेला दिसून येतो, ज्यामुळे लोकांचे जीवन अधिक सुसह्य आणि सुखसोयींचे झाले आहे.
5. ग्रामीण अर्थव्यवस्था उदरनिर्वाहावर आधारित आहे. पूर्वी ती जमीनदारी पद्धतीवर आधारित होती, परंतु आता ती बाजार अर्थव्यवस्थेकडे वळत आहे.	5. शहरांची आर्थिक संघटना बाजारपेठा आणि वित्तीय संस्थांवर आधारित असते. ही एक नफा मिळवण्याच्या उद्देशाने चालणारी व्यवस्था आहे.
6. ग्रामीण अर्थव्यवस्था कृषीप्रधान असल्याने ती पूर्णपणे नैसर्गिक संसाधनांवर अवलंबून असते.	6. शहरी बाजारपेठा नफ्यावर आधारित असल्याने, येथील बहुतेक उपक्रम नफ्याच्या हेतूने प्रेरित असतात.
7. येथे व्यवसायांचे विशेषीकरण नसते. शहरी अर्थव्यवस्थेप्रमाणे येथे श्रमाची विभागणी दिसून येत नाही.	7. येथे व्यवसाय अधिक विशेषीकृत (Specialised) असतात. कौशल्य आणि ज्ञानावर आधारित श्रमाची व्यापक विभागणी दिसून येते.