Please select a subject first
Advertisements
Advertisements
गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
|
तदा पृथुभूपेन तदर्थं धनुः सज्जीकृतम्। तदा भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा तस्य पुरतः प्रकटिता अभवत् अवदत् च, “हे राजेनद्र! तव पिता दुःशासकः वेनराजः राजधर्मस्य पालनं नाकरोत्। तदा मया चोरलुण्ठकभयात् धनधान्यपुष्पफलानि मम उदरे निहितानि। त्वं तु प्रजाहितदक्षः नृपः। यदि त्वं प्रयत्नेन कृषिकार्यं करोषि तर्हि अहं प्रसन्ना भविष्यामि। अतः धनुः त्यज।खनित्राणि, हलान्, कुदालकान् लवित्राणि च हस्ते गृहीत्वा प्रजाजनैः सह कृषिकार्यं कुरु।” भूमातुः उपदेशं मनसि निधाय पृथुवैन्यः नदीनां मार्गम् अवरुध्य कृषिकारयार्थं जलस्य उपयोगम् अकरोत्। वृष्टिजलसञ्जयं कृत्वा जलव्यवस्थापनम् अकरोत्। भूमिम् उर्वरतमां कर्तु प्रायतत। तदनन्तरं तस्मिन् क्षेत्रे जनाः धान्यबीजानि अवपन्। स नैकेभ्यः वृक्षेभ्यः विविधप्रकारकाणां बीजानां सङ्कलनं चयनं च परिश्रमेण अकरोत्। अनन्तरं बीजानां संस्करणं कृत्वा वपनम् अकरोत्। पर्जन्यानन्तरं बीजेभ्यः अङ्कुराः उद्भूताः। |
(1) अवबोधनम्। (4 तः 3) (3)
(क) उचितं कारणं चित्वा वाक्य पुनर्लिखत। (1)
वेनराजः राजधर्मस्य पालनं नाकरोत् यतः ______।
(1) सः दुःशासकः आसीत्।
(2) सः अलसः आसीत्।
(ख) कः कं वदति? (1)
“यदि त्वं प्रयत्नेन कृषिकार्यं करोषि तर्हि अहं प्रसन्ना भविष्यामि।”
(ग) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्/असत्यम् इति लिखत। (1)
पृथुभूपेन खङ्गं सज्जीकृतम्।
(घ) अमरकोषात् शब्दं योजयित्वा वाक्य पुनर्लिखत। (1)
भूमिः स्त्रीरूपं धृत्वा प्रकटिता।
(2) शब्दज्ञानम्। (3 तः 2) (2)
(क) 2 सप्तमीविभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत। (1)
(ख) प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
पर्जन्यनन्तर बीजेभ्यः अङ्कः उद्भूताः। (1)
ग) लकारं लिखत। (1)
त्वं परनाजनैः सह कृषिकार्यं कुर।
(3) पृथक्करणम्। (2)
प्रवाहिजालं पूरयत।
Concept: undefined >> undefined
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
| श्रोतुवृन्दः | नदीपूजनम्? किमर्थं नदीपूजनम्? |
|
कीर्तनकारः |
नदी खलु जवनदायिनी। अतः अस्मिनवसरे कृतज्ञतां प्रदर्शयितुं जनाः जले दीपदानं कुर्वन्ति। द्रोणे दीपं प्रज्वाल्य नदीजले समर्पयन्ति। जलं प्राशनार्थम्। कृषिवर्धनार्थम्। सजीवानां कृते नदी देवितमा। नदी मातृतमा। |
Concept: undefined >> undefined
Advertisements
पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।
| रामाभिषेके जलमाहरन्त्या हस्तात्। सृतो हेमघटो युवत्याः। सोपानमार्गेण करोति शब्दं ठंठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः॥ रथस्यैकं चक्र भुजगयमिताः सप्त तुरगाः निरालम्बो मार्गश्चरणविकलः सारथिरपि। रविर्यात्यवान्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः क्रियासिद्धिः सत्वे भवति महतां नोपकरणे ॥ वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वो सरथः कवची शरी। तथाप्यादाय वैदेही कुशली न गमिष्यसि ॥ |
(1) पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टे कृती करुत। (3 तः 2) (2)
(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत। (1)
कः शब्दं करोति?
(ख) चतुर्थपदं लिखत। (1)
(1) निरालम्ब : मार्ग: : : चरणविकलः : ______।
2) एकम् : चक्रम् : : सप्त : ______।
(ग) पूर्वपदं लिखत। (1)
(1) वृद्धोऽहम् = ______ + अहम्।
(2) रथस्यैकम् = ______ + एकम्।
(2) जालरेखाचित्रं पूरयत। (2)
Concept: undefined >> undefined
पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।
कं ______ शीतम्॥
Concept: undefined >> undefined
पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।
यदा ______ व्यपगतः॥
Concept: undefined >> undefined
पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।
अल्पानाम ______ दन्तिनः॥
Concept: undefined >> undefined
पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।
उत्तमो ______ प्रजायते॥
Concept: undefined >> undefined
अन्वयं पूरयत।
यावत् भयम् ______ तावत् हि ______ भेतव्यम्। (तथापि) ______ तु भयं वीक्ष्य नरः ______ कुर्यात्।
Concept: undefined >> undefined
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
एकीभूय यथा सर्वे वर्णा गच्छन्ति शुक्लताम्।
तथा सम्भूय शंसन्ति धर्मा मानवतागुणम्।।
Concept: undefined >> undefined
माध्यमभाषया सरलार्थं लिखत।
वृथाभ्रमणकुक्रीडापरपीडापभाषणैः।
कालक्षेपो न कर्तव्यो विद्यार्थी वाचनं श्रयेत्॥
Concept: undefined >> undefined
धातूनाम् अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माण कुरुत।
वि + रम् (१ प. प.)
Concept: undefined >> undefined
धातूनाम् अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत।
स्निह्
Concept: undefined >> undefined
धातूनाम् अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत।
परितः
Concept: undefined >> undefined
धातूनाम् अव्ययानां च विशिष्टविभक्तेः उपयोगं कृत्वा वाक्यनिर्माणं कुरुत।
उपरि
Concept: undefined >> undefined
तालिकापूर्तिं कुरुत।
नामतालिका
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ........... | शशिभ्याम् | ........... | तृतीया |
| ........... | ........... | वणिक्षु | सप्तमी |
| जगत् | ........... | ........... | प्रथमा |
Concept: undefined >> undefined
तालिकापूर्तिं कुरुत।
सर्वनामतालिका।
| एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | विभक्तिः |
| ........... | आवाभ्याम्/नौ | ........... | चतुर्थी |
| ........... | ........... | कान् | द्वितीया |
| अस्याः | ........... | ........... | षष्ठी |
Concept: undefined >> undefined
तालिकापूर्तिं कुरुत।
क्रियापदतालिका
| लकारः | एकवचनम् | द्विवचनम् | बहुवचनम् | पुरुषः |
| लड् | ........... | आस्ताम् | ........... | प्रथमः पुरुषः |
| लट् | ........... | ........... | युध्यध्वे | मध्यम पुरुषः |
| लोट् | कथयानि | ........... | ........... | उत्तमः पुरुषः |
Concept: undefined >> undefined
तालिकापूर्तिं कुरुत।
धातुसाधित-विशेषण-तालिका
| धातुः | क्त | क्तवतु | कृत्याः | शतृ/शानच् |
| मन् (4 आ. प.) | मतः | ........... | मन्तव्यः | ........... |
| खाद् (1 प. प.) | ........... | खादितवान् | ........... | खादन् |
| प्रच्छ् (6 प.प.) | पृष्टः | ........... | ........... | पृच्छन् |
Concept: undefined >> undefined
समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।
| समस्तपदम | विग्रहः | समासनाम |
| ........... | परमः अणुः | कर्मधारयः। |
Concept: undefined >> undefined
समासानां तालिकापूर्ति कुरुत।
| समस्तपदम | विग्रहः | समासनाम |
| क्षुद्र्बुद्धिः | ........ | बहुव्रीहिः। |
Concept: undefined >> undefined
