Science (English Medium) Class 12 - CBSE Question Bank Solutions for Sanskrit (Core)

शुद्धकथन समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धकथन च समक्षं ‘न’ इति लिखत -

तेजः क्षमा धृतिः इत्यादीनि आसुरीसंपदः अंगभूतानि।

शुद्धकथन समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धकथन च समक्षं ‘न’ इति लिखत -

दम्भः दर्पः अभिमानश्च दैवीसंपदः अंगभूतानि।

शुद्धकथन समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धकथन च समक्षं ‘न’ इति लिखत -

अज्ञानविमोहिताः जनाः कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया इति चिन्तयन्ति।

श्लोकान्वयं पूरयत -

असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि।

ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्‌ सुखी। 

अन्वयः- मया ______ शत्रुः हतः, अपरान्‌ ______ हनिष्ये, अहम् ______ अहं भोगी, अहं सिद्धः ______, सुखी।

श्लोकान्वयं पूरयत -

दैवी संपद्‌ विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता।

मा शुचः संपदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव॥

अन्वयः- विमोक्षाय ______ संपद्‌, आसुरी (च) निबन्धाय ______। पाण्डव! मा ______ दैवीं संपदम् ______ असि।

भावार्थ समुचितपदै: पूरयत -

इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम्‌।

इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम्‌।।

श्रीकृष्णः कथयति यत्‌ मुढः अज्ञानविमोहितः जनः ______ भवति, किञ्चिद्‌ अल्पमपि प्राप्य ______ भवति यत्‌ अद्य मया इदं प्राप्तम्‌ अतः अहम्‌ अन्यम्‌ अपि स्वमनोरथं शीघ्रमेव ______ यत्‌ किञ्चिद्‌ ममास्ति तत्तु मम अस्त्येव परमन्यत्‌ सर्व ______ च मम एव भविष्यति।

भावार्थ समुचितपदै: पूरयत -

त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः।

कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत्‌।

कर्तव्याकर्तव्यं ______ भगवान्‌ श्रीकृष्णः अर्जुनस्य माध्यमेन अस्मान्‌ सर्वान ______ यत्‌ कामः, क्रोधः, ______ एतानि त्रीणि नरकस्य द्वाररूपाणि अतः यः जनः ______ नाशं नेच्छति अपि तु स्वकीयं कल्याणमिच्छति सः एतानि द्वाराणि ______ सर्वप्रयत्नैः च एतेषां त्रयाणां त्यागं कुर्यात्‌ येनैतानि त्रीणि द्वाराणि सदैव तस्य कृते ______ तिष्ठेयुः सः च उन्नतिपथे अग्रसरो भवेत्‌।

समास-विग्रहं समस्तपदं वा लिखित्वा समासस्य नाम अपि लिखत -

अज्ञानम्‌

समास-विग्रहं समस्तपदं वा लिखित्वा समासस्य नाम अपि लिखत -

उग्रकर्माणः

समास-विग्रहं समस्तपदं वा लिखित्वा समासस्य नाम अपि लिखत -

मनोरथम् 

समास-विग्रहं समस्तपदं वा लिखित्वा समासस्य नाम अपि लिखत -

नराधमान्

समास-विग्रहं समस्तपदं वा लिखित्वा समासस्य नाम अपि लिखत।

त्रिविधम्

वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा लिखत -

अहं तान्‌ आसुरीषु योनिषु क्षिपामि।

वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा लिखत -

असौ मया हतः।

वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा लिखत -

अल्पबुद्धयः उग्रकर्माणः जगतः क्षयाय प्रभवन्ति।

वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा लिखत -

मया यक्ष्यते दीयते च।

वाच्यपरिवर्तनं कृत्वा लिखत -

अनेकचित्तविभ्रान्ताः मोहजालसमावृताः नरकेऽशुचौ पतन्ति।

प्रकृति-प्रत्यय-विभागं कुरुत -

अवष्टभ्य - .......

प्रकृति-प्रत्यय-विभागं कुरुत -

मता - .......

प्रकृति-प्रत्यय-विभागं कुरुत -

अलोलुपत्वम्