Advertisements
Advertisements
Question
ऋतुचर्यापाठम् अधिकृत्य प्रत्येकम् ऋतौ किं किं करणीयम् किं किं च न करणीयम् इति मातृभाषया सुस्पष्टयत –
Advertisements
Solution
| क्या करना चाहिए | क्या नहीं करना चाहिए |
| 1.हैमन्त ऋतु में गर्म जल से स्नान तथा गर्म जल का ही सेवन करना चाहिए। | 1. हेमन्त ऋतु में वातवर्धक खाना- पीना तेज वायु के प्रवाह को तथा सत्तू आदि खाना छोड़ देना चाहिए। |
| 2. शिशिर में गर्म घर में रहना चाहिए। |
2. शिशिर में वायु के सीधे प्रवाह से बचना चाहिए तथा कटु, तिक्त, शीतल, कसैले तथा वातवर्धक पदार्थों का सेवन नहीं करना चाहिए। |
| 3. वसन्त करतु में वमनादि पउ्च- कर्म नहीं करने चाहिएँ। | 3. वसन्त काल में दिन में नहीं सोना चाहिए। अम्ल तथा मधुर रस के पदार्थ तथा स्निग्ध अन्न- पान त्याज्य है। |
| 4. 4. ग्रीष्म काल में घी, दूध तथा धान सहित अन्न का सेवन करना चाहिए तथा पुष्पमाला या मोती की माला धारण करनी चांहिए। | 4. ग्रीष्म ऋतु में व्यायाम तथा नमकीन अम्ल, कटु तथा उष्ण पदार्थों का सेवन नहीं करना चाहिए। |
| 5. वर्षा ऋतु में अम्ल-लवण-युक्त तथा स्निग्ध भोजन करना चाहिए तथा स्वच्छ एवं हल्के वस्त्र पहनने चाहिएँ। | 5. वर्षा ऋतु में भी दिन में शयन करना, व्यायाम करना तथा सत्तू आदि का सेवन नहीं करना। |
| 6. शरद् ऋतु में मधुर, तिक््त रस प्रधान लघु शीत तथा पित्त-नाशक अन्नपान का प्रयोग चाहिए | 6 शरद् ऋतु में वसा तैल, क्षार युक्त भोजन का सेवन नहीं करना चाहिए तथा दिन में शयन भी नहीं करना चाहिए। |
APPEARS IN
RELATED QUESTIONS
अयं पाठः कस्माद् ग्रन्थात् सङ्कलितः कश्च तस्य प्रणेता?
कति ऋतवः भवन्ति? कानि च तेषां नामानि?
वसन्ते कायाग्निं कः बाधते?
ग्रीष्मे कीदृशम् अन्नपानं हितं भवति?
शरदृतौ पित्तप्रशमनाय किं किं सेव्यम् अस्ति?
हिमागमे कीदृशानि अन्नपानानि वर्जयेत्?
वसन्ते कानि कर्माणि कारयेत्?
हिमागमे ______ लघूनि च अन्नपानानि वर्जयेत्।
शिशिरे निवातम् ______ च गृहम् आश्रयेत्।
______ दिवास्वप्नं वर्जयेत्।
ग्रीष्मे घृतं पयः ______ भजन् नरः न सीदति।
मातृभाषया व्याख्यायन्ताम् –
मयूरवैर्जगतः स्नेहं पेपीयते रविः।
मातृभाषया व्याख्यायन्ताम् –
शरत्काले प्रशस्यन्ते प्रदोषे चेन्दुरश्मयः।
अधोलिखितानि विग्रहपदानि आधृत्य समस्तपदानि रचयत –
| विग्रहपदानि | समस्तपदाने | समासनाम |
| अन्नानि च पानानि च | ______ | द्वंद्व समास |
अधोलिखितानि विग्रहपदानि आधृत्य समस्तपदानि रचयत –
| विग्रहपदानि | समस्तपदाने | समासनाम |
| हेमन्त: च शिशिर: च | ______ | द्वंद्व समास |
अधोलिखितानि विग्रहपदानि आधृत्य समस्तपदानि रचयत –
| विग्रहपदानि | समस्तपदाने | समासनाम |
| हिमस्य आगमे | ______ | तत्पुरुष समास |
अधोलिखितानि विग्रहपदानि आधृत्य समस्तपदानि रचयत –
| विग्रहपदानि | समस्तपदाने | समासनाम |
| कायस्य अग्निम् | ______ | तत्पुरुष समास |
अधोलिखितानि विग्रहपदानि आधृत्य समस्तपदानि रचयत –
| विग्रहपदानि | समस्तपदाने | समासनाम |
| अर्करश्मिभि | ______ | तत्पुरुष समास |
अधोलिखितपदानामर्थमेलनं क्रियताम –
| पदानि | अर्थाः |
| श्लेष्मा | हवारहित |
| रौक्ष्यम् | बढ़ा हुआ (जमा हुआ) |
| निवातम् | वात |
| निचितः | भारी |
| पवनः | हल्का |
| गुरु | वस्त्र |
| लघु | रूखापन |
| वासांसि | कफ |
अधोलिखितपदानाम् विपरीतार्थकपदैः सह मेलनं क्रियताम् –
| पदानि | विपरीतार्थकपदानि |
| उष्णम् | अधिकम् |
| सीदति | शीतानाम् |
| तप्तानाम् | प्रसीदति |
| गुरु | शीतम् |
| अल्पम् | लघु |
प्रकृति प्रत्ययं च योजयित्वा पदनिर्माणं कुरुत –
स्निम् + क्त = ______।
प्रकृति प्रत्ययं च योजयित्वा पदनिर्माणं कुरुत –
भुज् + तव्यत् = ______।
प्रकृति प्रत्ययं च योजयित्वा पदनिर्माणं कुरुत –
सेव् + यत् = ______।
प्रकृति प्रत्ययं च योजयित्वा पदनिर्माणं कुरुत –
शरद् + अण् = ______।
