Advertisements
Chapters
Advertisements
Solutions for Chapter 10: कालोऽहम्
Below listed, you can find solutions for Chapter 10 of CBSE CBSE for संस्कृत मणिका इयत्ता १०.
CBSE solutions for संस्कृत मणिका इयत्ता १० 10 कालोऽहम् अभ्यासः [Pages 123 - 126]
एकपदेन उत्तरत -
अस्मिन् पाठे कः वक्ता?
एकपदेन उत्तरत -
काल: कस्य आयु: गणयति?
एकपदेन उत्तरत -
काल: कथं परिवर्तते?
एकपदेन उत्तरत -
कस्य आयु: शतं वर्षाणि?
एकपदेन उत्तरत -
कस्य अभिनन्दनसमारोहस्य वर्णनम् अत्र कृतम्?
एकपदेन उत्तरत -
दिल्ली कस्या: नद्या: तीरे स्थिता?
एकपदेन उत्तरत -
कालगणनायाः आधार: क:?
एकपदेन उत्तरत -
सर्व: किं तरतु?
एकपदेन उत्तरत -
सर्व: कुत्र नन्दतु?
अधोलिखितानां प्रश्नानां पूर्णवाक्येन उत्तराणि दीयन्ताम् -
काल: किं किं वीक्षते?
काल: केषां साक्षी अस्ति?
महायुगं केषां समूह:?
कल्प: केषां समूह:?
युगादिपर्व कदा भवति?
युगादिपर्वणि किम् आयोज्यते?
सङ्कल्पे देशवाचकाः (स्थानवाचका:) के के शब्दा आगता:?
सूर्यस्य के गती? तयो: नाम अपि लिखत।
एकस्मिन् वर्षे कति पक्षा:?
“परमहम् अखण्ड: शाश्वत: विभु: च” इति अस्मिन् वाक्ये कालाय कानि विशेषणानि प्रयुक्तानि?
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
भूतं वर्तमानं भविष्यद् इति त्रयः कालभेदाः।
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
चतुर्णां युगानां समूह एव महायुगम्।
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
संवत्सरे षड् ॠतव: भवन्ति।
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
संवत्सरे द्वादश मासा: भवन्ति।
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
चतुर्दश मन्वन्तराणां समूह: कल्प:।
अधोलिखितानां वाक्यानां प्रश्ननिर्माणं क्रियताम् -
ब्रह्मण: आयु: शतं वर्षाणि।
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘वीक्षमाण: अहमेव साक्षी जगत: उत्पतेः।’ अत्र ‘पश्यन्’ अस्मिन् अर्थे किं पदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘एक: कल्प: एव ब्रह्मण: एकं दिनं मन्यते।’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘अद्य कलियुगं द्विपञ्चाशतमं शतकं प्रविशति।’ अस्मिन् वाक्ये कर्तृपदं किम्?
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘कियती प्राचीना इयं सृष्टि:?’ अत्र ‘नूतना’ इत्यस्य पदस्य किं विलोमपदं प्रयुक्तम्?
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘चतुर्णां युगानां समूहः एव महायुगम्।’ अत्र विशेष्यपदं किमस्ति?
अधोलिखितप्रश्नस्य यथानिर्देशम् उत्तरत -
‘सङ्कल्पं श्रुत्वा विस्मिता: यूयम्।’ अत्र विशेषणपदं किमस्ति?
समुचितार्थं मेलयत -
| क | ख | ||
| (क) | अर्कस्य | ...... | समयः |
| (ख) | पाषाणेभ्यः | ...... | वयः |
| (ग) | कालः | ...... | सूर्यस्य |
| (घ) | आयुः | ...... | पुरातनतमा |
| (ङ) | प्राचीनतमा | ...... | प्रस्तरेभ्यः |
| (च) | कृतयुगम् | ...... | सत्युगम् |
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
अहं खलु कालः विश्वस्य आत्मा।
जगतः
समयस्य
देशस्य
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
अहमेव साक्षी जगतः उत्पत्तेः विकासस्य प्रलयस्य च।
प्रवर्धनस्य
विनाशस्य
प्रलापस्य
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
कथम् इमं सङ्कल्पं श्रुत्वा विस्मिता: यूयम्?
ज्ञात्वा
विज्ञाय
आकर्ण्य
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
प्रत्येकम् अयनस्य अवधि: षण्मासा:।
काल:
अवधानम्
अवधारणा
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
समारोहारम्भे कश्चन विद्वान् सङ्कल्पवाचनं करोति।
ज्ञानवान्
किञ्चिज्ञः
अल्पज्ञ:
अधोलिखितवाक्य रेखाङ्कितपदानां प्रसङ्गानुकूलं समुचितार्थं चित्वा लिखत -
मम कलनस्य तु आधारः सूर्य: एव।
समयस्य
कलाया:
गणनाया:
अधोलिखित कथन आशयाः विकल्परूपेण तत्समक्षमेव लिखिताः सन्ति। तेषु समुचितम् आशयं चिनुत -
विश्वस्य आत्माऽहम्
काल: यत्र तत्र व्याप्तः।
काल: संसारस्य आत्मा।
कालः विश्वस्य निर्माता।
अधोलिखित कथन आशयाः विकल्परूपेण तत्समक्षमेव लिखिताः सन्ति। तेषु समुचितम् आशयं चिनुत -
मम कलनस्य तु आधारः सूर्य एव
सूर्य एव कालगणनां करोति।
सूर्यं विना कालस्य गणना न भवति।
सूर्यः अपि कालगणनायाः आधारः।
अधोलिखितसङ्ख्यावाचकपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत -
सूर्यः ______। सूर्यस्य ______ गती। जगतः ______ स्थितयः सृष्टिः विकासः प्रलयश्च। कालस्य ______ युगानि। एकस्मिन् वर्षे ______ नाभयः। एकस्मिन् दिवसे ______ प्रहराः। संवत्सरे ______ मासाः। मन्वन्तरे ______ महायुगानि। कल्पे ______ मन्वन्तराणि। ______ वर्षाणि ब्रह्मणः आयुः।
अधोलिखितानां शुद्धकथनानां समक्षं (✓) अशुद्धानां च समक्षं (✗) इति चिह्नाङ्कनं क्रियताम् -
यथा- मासे द्वौ पक्षौ भवतः शुक्लः कृष्णः च (✓)
(क) चन्द्रस्य द्वे अयने भवतः। ( )
(ख) एकस्मिन् वर्षे द्वादशपक्षाः भवन्ति। ( )
(ग) नूतनः संवत्सरः चैत्रमासस्य शुक्लपक्षस्य प्रतिपदायाः प्रारभ्यते। ( )
अधोलिखित अव्ययपद स्थूलपद स्थाने एवं प्रयुज्यन्तां येन अर्थभेदः न स्यात् -
| भूयो भूय:, सदा, अधुना, निरन्तरम् |
सततं काल: चक्रवत् परिवर्तमान: अस्ति।
अधोलिखित अव्ययपद स्थूलपद स्थाने एवं प्रयुज्यन्तां येन अर्थभेदः न स्यात् -
| भूयो भूय:, सदा, अधुना, निरन्तरम् |
इदानीं कलियुगस्य प्रथम: चरण: अस्ति।
अधोलिखित अव्ययपद स्थूलपद स्थाने एवं प्रयुज्यन्तां येन अर्थभेदः न स्यात् -
| भूयो भूय:, सदा, अधुना, निरन्तरम् |
सर्वदा शुभकार्यं सङ्कल्पेन प्रारब्धव्यम्।
अधोलिखित अव्ययपद स्थूलपद स्थाने एवं प्रयुज्यन्तां येन अर्थभेदः न स्यात् -
| भूयो भूय:, सदा, अधुना, निरन्तरम् |
पुनः पुनः जगत् जायते विलीयते च।
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| शङ्खस्य ध्वनिः | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| अभिनन्दनस्य समारोह: | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| यमुनाया: तीरे | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| महत् च तत् युगम् | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| मङ्गलं च तत् कार्यम् | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| चित्रानक्षत्रेण युता | ....... |
अधः केषाञ्चित् समस्तपदानां विग्रहाः निर्दिष्टाः। पाठात् चित्वा विग्रहस्य समक्षं समस्तपदं लिखत-
| विग्रह: | समस्तपदम् |
| सङ्कल्पस्य वाचनम् | ....... |
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् एव चित्वा लिखत -
उत्पत्तेः
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
जायते
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
प्राचीन:
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
कलियुगम्
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
उत्तरायणम्
अधोलिखितपदानां विपरीतार्थकपदानि पाठात् चित्वा लिखत -
तदानीम्
CBSE solutions for संस्कृत मणिका इयत्ता १० 10 कालोऽहम् गतिविधय: [Pages 127 - 128]
‘युगादिपर्व चैत्रमासे शुक्लपक्षे प्रतिपदायां तिथौ भवति’ इति भवन्तः पठितवन्त एव। अधोलिखितानि पर्वणि कस्मिन् मासे कस्मिन् पक्षे कस्यां तिथौ च भवन्ति इति लिख्यन्ताम् -
| पर्वनाम | मासः | पक्षः | तिथिः |
| (क) विजयदशमी | ... | ... | ... |
| (ख) जन्माष्टमी | ... | ... | ... |
| (ग) वाल्मीकिजयन्ती | ... | ... | ... |
| (घ) दीपावलिः | ... | ... | ... |
| (ङ) रक्षाबन्धनम् | ... | ... | ... |
| (च) रविदासजयन्ती | ... | ... | ... |
| (छ) बुद्धपूर्णिमा | ... | ... | ... |
| (ज) होलिकोत्सवः | ... | ... | ... |
| (झ) रामनवमी | ... | ... | ... |
| (ञ) गुरुनानकजयन्ती (गुरुपर्व) | ... | ... | ... |
युगादिपर्व कदा भवति इति सङ्कल्पे ज्ञातमेव। दिल्लीनगरे ‘अम्बालिका’ नाम्न्याः बालिकायाः जन्मदिवसः ‘रामनवमी’ इति दिवसे आयोज्यते। अधोलिखितेषु देशकालवाचकेषु शब्देषु परिवर्तनं भविष्यति न वा इति लिखत -
| यथा- ब्रह्मणः द्वितीये परार्थे | न भविष्यति |
| (क) श्वेतवाराहकल्पे | ........... |
| (ख) भारतवर्षे भरतखण्डे | ........... |
| (ग) कलियुगे प्रथमे चरणे | ........... |
| (घ) जम्बूद्वीपे | ........... |
| (ङ) सूर्योत्तरायणे | ........... |
| (च) चैत्रमासे | ........... |
| (छ) प्रतिपदायां तिथौ | ........... |
| (ज) गुरुवासरे | ........... |
| (झ) आदित्यः नाम अहम् | ........... |
नवसंवत्सरस्य आरम्भे भवान्/भवती एकं शुभकामनापत्रं स्वमित्राय इच्छति। तस्मिन् कामपि शुभाशंसां लिखत -
Solutions for 10: कालोऽहम्
CBSE solutions for संस्कृत मणिका इयत्ता १० chapter 10 - कालोऽहम्
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics संस्कृत मणिका इयत्ता १० CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. CBSE solutions for Mathematics संस्कृत मणिका इयत्ता १० CBSE 10 (कालोऽहम्) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. CBSE textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in संस्कृत मणिका इयत्ता १० chapter 10 कालोऽहम् are .
Using CBSE संस्कृत मणिका इयत्ता १० solutions कालोऽहम् exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in CBSE Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE संस्कृत मणिका इयत्ता १० students prefer CBSE Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter 10, कालोऽहम् संस्कृत मणिका इयत्ता १० additional questions for Mathematics संस्कृत मणिका इयत्ता १० CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
