Question

अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतेन लिखत -

सः वृषभः हलमूढ्वा गन्तुमशक्तः क्षेत्रे अपतत्‌। क्रुद्धः कृषीवलः तमुत्थापयितुं बहुवारम्‌ यत्नमकरोत्‌। तथापि वृषभः नोत्थितः। भूमौ पतिते स्वपुत्रं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां मातुः सुरभेः नेत्राभ्यामश्रूणि आविरासन्‌। सुरभेरिमामवस्थां दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्‌ - “अयि शुभे! किमेवं रोदिषि?” सा च “भो वासव! पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा अहं रोदिमि। सः दीन इति जानन्नपि कृषकः तं बहुधा पीडयति। सः कृच्छ्रेण भारमुद्वहति। इतरमिव धुरं वोढुं सः न शक्नोति। एतत्‌ भवान्‌ पश्यति न?” इति प्रत्यवोचत्‌। “भद्रे नूनम्‌। सहस्राधिकेषु पुत्रेषु सत्स्वपि तव अस्मिन्नेव एतादृशं वात्सल्यं कथम्‌?” इति इन्द्रेण पृष्टा सुरभिः प्रत्यवोचत्‌ - बहून्यपत्यानि मे सन्तीति सत्यम्‌। तथाप्यहमेतस्मिन्‌ पुत्रे विशिष्य आत्मवेदनामनुभवामि। यतो हि अयमन्येभ्यो दुर्बलः।

I. एकपदेन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्‌)     1

1. वृषभः कुत्र अपतत्‌?
2. सर्वधेनूनां माता का आसीत्‌?
3. सुरभिः कस्य दैन्यं दष्ट्वा रोदिति सम?

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत - (केवलं प्रश्नद्वयम्‌)      2

1. सुरभिः किमर्थं तस्मिन्‌ पुत्रे एव विशिष्य आत्मवेदनामनुभवतिः?
2. सुराधिपः सर्वप्रथमं सुरभिं किम्‌ अपृच्छत्‌?
3. सुरभेः नेत्राभ्यामश्रूणि किमर्थम्‌ आविरासन्‌?

III. (अ) निर्देशानुसारम्‌ उत्तरत -         2

1. ‘अपत्यानि’ इति पदस्य विशेषणपदं किं प्रयुक्तम्‌?
2. ‘अनुभवामि’ इत्यर्थे गद्यांशे कर्तृपदं किं प्रयुक्तम्‌?

अथवा

(आ) निर्देशानुसारम्‌ उत्तरत -       2

1. ‘स्नेहः’ इत्यस्य किं पर्यायपदं गद्यांशात्‌ चित्वा लिखत।
2. “सः कृच्छ्रेण भारमुद्वहति।” अत्र ‘सः’ इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्‌?

Answer 1

I. 

1. भूमौ/क्षेत्रे
2. सुरभिः
3. पुत्रस्य

II. 

1. सुरभिः तस्मिन्‌ पुत्रे एव विशिष्य आत्मवेदनामनुभवति यतो हि सः अन्येभ्यो दुर्बलः।
2. सुराधिपः सर्वप्रथमं सुरभिम्‌ अपृच्छत्‌- “अयि शुभे! किमेवं रोदिषि?”
3. भूमौ पतिते स्वपुत्रं दृष्टा सुरभेः नेत्राभ्यामश्रूणि आविरासन्‌।

III. (अ) 

1. बहूनि
2. अहम्‌

अथवा

(आ) 

1. वात्सल्यम्‌
2. वृषभाय