Question

खालील विधानाशी आपण सहमत आहात की नाही ते सकारण स्पष्ट करा.

घटत्या सीमांत उपयोगिता सिद्धांताला कोणतेही खरे अपवाद नाहीत.

Answer 1

या विधानाशी मी सहमत आहे.

कारणे: घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्‌धांतास पुढील काही अपवाद हे केवळ बोलण्यापुरते आहेत:

1. छंद: दुर्मिळ तिकिटे, नाणी किंवा चित्रे गोळा करणाऱ्या व्यक्तींना त्यांच्या संग्रहात वाढ झाल्यास अधिक उपयोगिता मिळते असे मानले जाते. तसेच, संगीत किंवा वाचनाची आवड असणाऱ्यांना अधिकाधिक संगीत ऐकल्याने किंवा वाचन केल्याने जास्त आनंद मिळतो. मात्र, ‘एकजिनसीपणा’ या गृहीतकानुसार, जर एकाच प्रकारची तिकिटे किंवा तेच संगीत पुन्हा पुन्हा दिले, तर सीमांत उपयोगिता घटतेच. त्यामुळे छंद हा या सिद्धांताचा खरा अपवाद ठरत नाही.
2. कंजूष व्यक्ती: असे म्हटले जाते की, कंजूष व्यक्तीला जसजसा अधिक पैसा मिळतो, तसतशी त्याची उपयोगिता वाढत जाते. परंतु, अर्थशास्त्राच्या नियमानुसार व्यक्तीचे वर्तन ‘विवेकी’ असणे गरजेचे असते, जे कंजूष व्यक्तीच्या बाबतीत दिसत नाही. म्हणूनच, कंजूष व्यक्ती या सिद्धांताला अपवाद ठरू शकत नाही.
3. अमली पदार्थांचे व्यसन: मद्यपी व्यक्तीला मद्याच्या प्रत्येक वाढीव सेवनासोबत अधिक उपयोगिता मिळते असे वाटते. परंतु, सिद्धांताच्या गृहीतकानुसार मद्यपी व्यक्तीचे वर्तन ‘विवेकी’ नसते. त्यामुळे मद्यपी व्यक्ती देखील या सिद्धांताचा खरा अपवाद नाही. थोडक्यात, घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताला कोणतेही वास्तविक अपवाद नाहीत.