Question

‘बीबी का मकबरा’ या ऐतिहासिक स्थळाची माहिती आंतरजालाच्या साहाय्याने मिळवा.

Answer 1

‘बीबी का मकबरा’ हे महाराष्ट्र राज्यातील छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचे औरंगाबाद) शहरात स्थित एक अत्यंत देखणे आणि ऐतिहासिक मुघलकालीन स्मारक आहे. आग्रा येथील जगप्रसिद्ध ताजमहालसारखी हुबेहूब रचना असल्यामुळे या वास्तूला ‘दख्खनचा ताज’ (Taj of the Deccan) किंवा ‘मराठवाड्याचा ताजमहाल’ म्हणून ओळखले जाते.

1. इतिहास आणि पार्श्वभूमी:
   • निर्मिती: या मकबऱ्याचे बांधकाम इ.स. १६५१ ते १६६१ च्या दरम्यान मुघल सम्राट औरंगजेबाचा मुलगा प्रिन्स आझम शाह याने केले.
   • कोणाच्या स्मरणार्थ?: आझम शाहने आपली आई आणि औरंगजेबाची पहिली पत्नी दिलरास बानो बेगम (मरणोत्तर नाव: राबिया-उद-दौरानी) यांच्या स्मरणार्थ हे भव्य स्मारक उभारले.
   • वास्तुविशारद आणि अभियंता: ताजमहालचे मुख्य डिझायनर उस्ताद अहमद लाहौरी यांचे सुपुत्र अता-उल्लाह हे या वास्तूचे मुख्य वास्तुविशारद होते आणि हंसपत राय हे मुख्य अभियंता होते.
2. वास्तुकला आणि वैशिष्ट्ये:
   • ताजमहालची प्रतिकृती: हा मकबरा चारबाग पद्धतीच्या विस्तीर्ण बागेच्या मध्यभागी एका उंच चबूतऱ्यावर बांधला गेला आहे. याच्या चारही कोपऱ्यांवर भव्य मिनार (टॉवर्स) आहेत.
   • बांधकाम साहित्य: ताजमहाल पूर्णपणे पांढऱ्या संगमरवराचा आहे, तर बीबी का मकबरा बांधताना औरंगजेबाने आर्थिक मर्यादा घातल्यामुळे चबूतरा आणि मुख्य घुमट संगमरवरी असून, इतर भाग बेसाल्ट दगड आणि त्यावर उत्कृष्ट प्लास्टर (गिलावा) करून सजवला आहे. या वास्तूसाठीचा संगमरवर जयपूरच्या खाणींमधून ३०० हून अधिक बैलगाड्यांमधून आणला गेला होता.
   • कबर (समाधी): मकबऱ्याच्या आत मुख्य जमिनीच्या खाली अष्टकोनी संगमरवरी जाळीच्या मधोमध बेगम दिलरास बानो यांची कबर आहे, जी वरून स्पष्टपणे पाहता येते.
   • कारंजे आणि पाणी व्यवस्था: वास्तूच्या मुख्य प्रवेशद्वारापासून ते मकबऱ्यापर्यंत जाणाऱ्या मार्गाच्या मध्यभागी पाण्याच्या कारंज्यांची आणि तलावांची सुंदर मालिका आहे. ही रचना जवळून वाहणाऱ्या खाम नदीच्या पाण्याचा वापर करून कार्यरत ठेवली जात असे.
3. पर्यटन आणि भौगोलिक स्थान:
   • पत्ता: केव्ह्स रोड, बेगमपुरा, छत्रपती संभाजीनगर, महाराष्ट्र (४३१००१).
   • वेळ आणि तिकीट: हे स्मारक पर्यटकांसाठी दररोज सकाळी ७:०० ते रात्री १०:०० वाजेपर्यंत उघडे असते. भारतीय पर्यटकांसाठी अगदी माफक दरात तिकीट उपलब्ध आहे.
   • देखभाल: सद्यस्थितीला या ऐतिहासिक वास्तूची काळजी आणि संवर्धन भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभाग (ASI) करत आहे.