Question

पुढील चित्राचे निरीक्षण करा, रासायनिक अभिक्रिया स्पष्टीकरणासह मांडा. 

Answer 1

लोखंडाचे गंजणे ही ऑक्सिडीकरण अभिक्रिया आहे. हा गंज सरळपणे ऑक्सिजनची लोखंडाच्या पृष्ठभागाशी अभिक्रिया होऊन तयार होत नाही; तर विद्युत रासायनिक अभिक्रियेने तयार होतो. लोखंडाच्या पृष्ठभागावरील एका भागात Fe चे ऑक्सिडीकरण होऊन Fe₂O₃.H₂O तयार होते व दुसऱ्या भागात ऑक्सिजनचे क्षपण होऊन पाणी तयार होते.

१. धनाग्र भागात ॲनोडपाशी Fe चे ऑक्सिडीकरण होऊन Fe²⁺ तयार होते.

\[\ce{Fe_{(s)} -> Fe^2+_{(aq)} + 2e^-}\]

२. ऋणाग्र भागात O₂ चे क्षपण होऊन पाणी तयार होते.

\[\ce{O2_{(g)} + 4H^+_{(aq)} + 4e- -> 2H2O_{(l)}}\]

जेव्हा Fe²⁺ आयन्स धनाग्रापासून स्थलांतरित होतात, तेव्हा त्यांची पाण्याशी अभिक्रिया होऊन पुढे ऑक्सिडीकरण होऊन Fe³⁺ आयन्स तयार होतात.

Fe³⁺ आयरन अविद्राव्य सरलीकृत ऑक्साइड, जो लाल-तांबूस रंगाचा असतो, तो तयार करतात. ज्याला गंज म्हणतात. तो पृष्ठभागावर जमा होतो.

\[\ce{2Fe^3+_{(g)} + 4H2O_{(l)} -> Fe2O3.H2O_{(s)} + 6H^+_{(aq)}}\]

परिसरातील पदार्थांमुळे किंवा वातावरणातील घटकांमुळे धातूंचे ऑक्सिडीकरण होते व पर्यायाने त्यांची झीज होते, यास क्षरण असे म्हणतात. लोखंडाचे क्षरण होऊन त्यावर तांबूस रंगाचा थर जमा होतो. त्याला सामान्यतः गंज असे म्हणतात. यामुळे लोखंडाचे क्षरण असा शब्द न वापरता लोखंडाचे गंजणे असा शब्द वापरण्यात येतो.