मराठी
महाराष्ट्र राज्य शिक्षण मंडळएस.एस.सी (इंग्रजी माध्यम) इयत्ता १० वी

‘कं संजघान’ इति श्लोकं माध्यमभाषया स्पष्टीकुरुत।

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

‘कं संजघान’ इति श्लोकं माध्यमभाषया स्पष्टीकुरुत। 

स्पष्ट करा
Advertisements

उत्तर १

English: 

This verse is an example of अन्तरालाप. At first glance, it appears that there are only four questions, but on reading it again, we understand that the answers are concealed within the questions themselves. For example, in “कं संजघान कृष्णः?” (Whom did Krishna kill?), the answer is obtained by joining the first letter of the second word with the first word of the question, giving “कंसः”. In the same way, the answers to the other three questions are also derived. काशीतलवाहिनी, केदारोपासनरताः, and कम्बलवन्तं are the answers to the remaining three questions:

  1. का शीतलवाहिनी गङ्गा?
  2. के दारोपासनरताः? and
  3. कं बलवन्तं शीतं न बाधते?
shaalaa.com

उत्तर २

हिंदी:

यह श्लोक अन्तरालाप का एक उदाहरण है। पहली बार पढ़ने पर इसमें केवल चार प्रश्न दिखाई देते हैं, परन्तु दूसरी बार पढ़ने पर यह स्पष्ट होता है कि प्रश्नों के उत्तर उन्हीं प्रश्नों में छिपे हुए हैं। उदाहरण के लिए, “कं संजघान कृष्णः?” (कृष्ण ने किसका वध किया?) इस प्रश्न का उत्तर दूसरे शब्द के पहले अक्षर को प्रश्न के पहले शब्द के साथ जोड़ने पर “कंसः” प्राप्त होता है। इसी प्रकार शेष तीन प्रश्नों के उत्तर भी प्राप्त होते हैं। काशीतलवाहिनी, केदारोपासनरताः और कम्बलवन्तम् ये क्रमशः शेष तीन प्रश्नों के उत्तर हैं -

  1. का शीतलवाहिनी गङ्गा?
  2. के दारोपासनरताः? तथा
  3. कं बलवन्तं शीतं न बाधते?
shaalaa.com

उत्तर ३

मराठी:

हा श्लोक अन्तरालाप याचे एक उदाहरण आहे. प्रथम वाचनात आपल्याला फक्त चार प्रश्न दिसतात; परंतु दुसऱ्यांदा वाचल्यावर हे लक्षात येते की त्या प्रश्नांची उत्तरे त्यांच्याच आत दडलेली आहेत. उदाहरणार्थ, “कं संजघान कृष्णः?” (कृष्णाने कोणाचा वध केला?) या प्रश्नाचे उत्तर दुसऱ्या शब्दाचे पहिले अक्षर आणि प्रश्नातील पहिला शब्द एकत्र केल्यावर “कंसः” असे मिळते. त्याचप्रमाणे उर्वरित तीन प्रश्नांची उत्तरेही मिळतात. काशीतलवाहिनी, केदारोपासनरताः आणि कम्बलवन्तम् ही अनुक्रमे उर्वरित तीन प्रश्नांची उत्तरे आहेत -

  1. का शीतलवाहिनी गङ्गा?
  2. के दारोपासनरताः? आणि
  3. कं बलवन्तं शीतं न बाधते?
shaalaa.com
चित्रकाव्यम्।
  या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
पाठ 10: चित्रकाव्यम्। (पद्यम्‌) - भाषाभ्यास: [पृष्ठ ५९]

APPEARS IN

बालभारती Sanskrit Composite Anand Standard 10 Maharshtra State Board
पाठ 10 चित्रकाव्यम्। (पद्यम्‌)
भाषाभ्यास: | Q ४. | पृष्ठ ५९
बालभारती Sanskrit Amod Standard 10 Maharashtra State Board
पाठ 13 चित्रकाव्यम्। (पद्यम्)
भाषाभ्यास: | Q ४. | पृष्ठ ८३

संबंधित प्रश्‍न

माध्यमभाषया उत्तरं लिखत ।

'कं संजघान कृष्णः...............इति श्लोकं स्पष्टीकुरुत ।


पद्यांश॑ निर्दिष्टा: कृती: कुरुत। (5 त: 4)

वैद्यराज नमस्तुभ्यं यमराजसहोदर ।
यमस्तु हरति प्राणान्‌ त्वं तु प्राणान्‌ धनानि च।।

मनुजा वाचनेनैव बोधन्ते विषयान्‌ बहून्‌ ।
दक्षा भवन्ति कार्येषु वाचनेन बहुश्रुताः। ।

यादृशं वपते बीजं क्षेत्रमासाद्य कर्षकः।
सुकृते दुष्कृते वाऽपि तादृशं लभते फलम्‌।।

विद्या नाम नरस्य रूपमधिकं प्रच्छन्नगुप्तं धनम्‌।
विद्या भोगकरी यशः सुखकरी विद्या गुरूणां गुरुः।
विद्या बन्धुजनो विदेशगमने विद्या परं दैवतम्‌
विद्या राजसु पूज्यते न तु धनं विद्याविहीनः पशुः। ।

(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।

यमः किं हरति?

(ख) विशेषण-विशेष्ययोः मेलनं कुरुत।

  विशेषणम्‌  विशेष्यम्‌
(1) दक्षाः विषयान्‌
(2) बहून्‌ वाचनम्‌
    मनुजाः

(ग) जालरेखाचित्रं पूरयत।

विद्या प्रच्छन्नगुप्तं धनम्‌।
गुरूणां ______।
परं दैवतम्‌।
नरस्य अधिकं ______।

(घ) पद्यांशात्‌ 2 द्वितीयाविभक्त्यन्तपदे चित्वा लिखत।

(च) पूर्वपदं/उत्तरपदं लिखत।

  1. वाचनेनैव =______ + एव।
  2. क्षेत्रमासाद्य = क्षेत्रम्‌ +______।

पद्ये शुद्ध पूर्णे च लिखत।

रामाभिषेके ____________ 
____________ ठं ठठं ठः।।


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कृष्णः कं जघान?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

दारपोषणे के रताः?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कं शीतं न बाधते?


समानार्थकं शब्द लिखत।

कृष्णः


समानार्थकं शब्द लिखत।

गङ्गा


समानार्थकं शब्द लिखत।

रतः


‘गङ्गा’ इति पदस्य विशेषणम् अन्विष्यत लिखत च।


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कविः कं ‘मित्र’ इति सम्बोधयति?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

जलदाः काम् आर्द्रयन्ति?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कविः कं नमति?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कौ प्राणान् हरतः?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

वैद्यः किं किं हरति?


श्लोकात् सम्बोधनान्तपदद्वयम् अन्विष्य लिखत।


समानार्थकशब्द लिखत।

वैद्यः


समानार्थकशब्द लिखत।

सहोदरः


जालरेखाचित्रं पूरयत।



पूर्णवाक्येन उत्तरत।

जनकस्य सुतां हृत्वा कः ययौ?


समानार्थकं पदं लिखत।

सुता


समानार्थकं पदं लिखत।

पुरी 


समानार्थकं पदं लिखत।

ययौ


समानार्थकं पदं लिखत।

पण्डितः


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कः धनं याचते?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

‘अयं न भक्तो’ इति प्रहेलिकायाः उत्तरं किम्?


रेखाचित्रं पूरयत।


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

कः शब्दं करोति?


समानार्थकशब्दं लिखत।

हेम


समानार्थकशब्दं लिखत।

जलम्


समानार्थकशब्दं लिखत।

शब्दः


‘रामाभिषेके’ अस्य श्लोकस्य स्पष्टीकरण माध्यमभाषया लिखत।


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

श्लोके कयोः सम्भाषणं वर्तते?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

विष्णुः भिक्षुरूपेण कुत्र गच्छति?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

विष्णुः कुत्र शेते?


समानार्थकं पदं लिखत

भिक्षुः


समानार्थकं पदं लिखत।

मखः 


समानार्थकं पदं लिखत।

कमला 


समानार्थकं पदं लिखत।

गिरिजा


श्लोके कानि क्रियापदानि?


पूर्णवाक्येन उत्तरत।

अयं न भक्तो इति प्रहेलिकायाः उत्तरं किम्?


पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत।

रामाभिषेके जलमाहरन्त्या
हस्तात्‌। सृतो हेमघटो युवत्याः।
सोपानमार्गेण करोति शब्दं
ठंठं ठठं ठं ठठठं ठठं ठः॥
रथस्यैकं चक्र भुजगयमिताः सप्त तुरगाः
निरालम्बो मार्गश्चरणविकलः सारथिरपि।
रविर्यात्यवान्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः
क्रियासिद्धिः सत्वे भवति महतां नोपकरणे ॥
वृद्धोऽहं त्वं युवा धन्वो सरथः कवची शरी।
तथाप्यादाय वैदेही कुशली न गमिष्यसि ॥

(1) पद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टे कृती करुत। (3 तः 2)     (2)

(क) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।       (1)

कः शब्दं करोति?

(ख) चतुर्थपदं लिखत।       (1)

(1) निरालम्ब : मार्ग: : : चरणविकलः : ______।

2) एकम्‌ : चक्रम्‌ : : सप्त : ______।

(ग) पूर्वपदं लिखत।       (1)

(1) वृद्धोऽहम्‌ = ______ + अहम्‌।

(2) रथस्यैकम्‌ = ______ + एकम्‌।

(2) जालरेखाचित्रं पूरयत।       (2)


पद्य शुद्धे पूर्णे च लिखत।

वैद्यराज ______ धनानि च॥


पद्ये शुद्धे पूर्णे च लिखत।

भिक्षुः क्वास्ति ______ पातु वः।।


Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×