Advertisements
Advertisements
दिलेली आकृती ओळखा व त्यांचे उपयोग लिहा.
Concept: विद्युतचुंबकीय प्रवर्तन (Electromagnetic Induction)
नालकुंतलाची योग्य आकृती काढून विविध भागांना नावे द्या.
Concept: नालकुंतलातून जाणाऱ्या विद्युतधारेमुळे निर्माण होणारे चुंबकीय क्षेत्र (Magnetic field due to a current in a solenoid)
पदार्थाच्या विशिष्ट उष्माधारकतेच्या मापनासाठी कोणत्या तत्त्वाचा वापर करतात?
Concept: विशिष्ट उष्माधारकतेचे मापन (मिश्रण पद्धती) व कॅलरीमापी
होपच्या उपकरणाची नामनिर्देशित आकृती काढा.
Concept: पाण्याचे असंगत आचरण (Anomalous behaviour of water )
खालील उताऱ्याचे वाचन करा व विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
| उष्ण व थंड वस्तूंमध्ये उष्णतेची देवाणघेवाण झाल्यास उष्ण वस्तूचे तापमान कमी होत जाते व थंड वस्तूचे तापमान वाढत जाते. जोपर्यंत दोन्ही वस्तूंचे तापमान सारखे होत नाही तोपर्यंत तापमानातील हा बदल होत राहतो. या क्रियेत गरम वस्तू उष्णता गमावते तर थंड वस्तू उष्णता ग्रहण करते. दोन्ही वस्तू फक्त एकमेकांमध्ये ऊर्जेची देवाणघेवाण करू शकतात अशा स्थितीत असल्यास म्हणजेच जर दोनही वस्तूंची प्रणाली वातावरणापासून वेगळी केल्यास प्रणालीमधून उष्णता आतही येणार नाही किंवा बाहेरही जाणार नाही. |
अ. उष्णतेचे स्थानांतरण कोठून कोठे होते?
ब. अशा स्थितीत आपल्याला उष्णतेच्या कोणत्या तत्त्वाचा बोध होतो?
क. ते तत्त्व थोडक्यात कसे सांगता येईल?
Concept: विशिष्ट उष्मा धारकता (Specific Heat Capacity)
वातावरणाच्या खालील स्थितीत आपणास हवा कशी जाणवेल?
- जर सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा जास्त असेल.
- जर सापेक्ष आर्द्रता 60% पेक्षा कमी असेल.
Concept: दवबिंदू तापमान आणि आर्द्रता (Due point and Humidity)
खालील आकृतीचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उतरे द्या.
धातुंची विशिष्ट उष्माधारकता
- कोणत्या मूलद्रव्याची विशिष्ट उष्माधारकता सर्वांधिक आहे? स्पष्ट करा.
- कोणत्या मूलद्रव्याची विशिष्ट उष्माधारकता सर्वात कमी आहे? स्पष्ट करा.
- पदार्थाची विशिष्ट उष्माधारकता म्हणजे काय?
Concept: विशिष्ट उष्मा धारकता (Specific Heat Capacity)
उष्णतेचे SI पद्धतीतील एकक ______ हे आहे.
Concept: उष्णतेचे एकक (Unit of heat)
कॅलरीमापीचा उपयोग लिहा.
Concept: विशिष्ट उष्माधारकतेचे मापन (मिश्रण पद्धती) व कॅलरीमापी
खालील आलेखाचे निरीक्षण करा आणि विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे लिहा:
- दिलेला आलेख काय दर्शवतो?
- रेषा AB काय दर्शवते?
- रेषा BC काय दर्शवते?
Concept: अप्रकट उष्मा (latent heat)
खालील विधानाची सिद्धता लिहा.
इंद्रधनुष्य हे प्रकाशाचे अपस्करण, अपवर्तन आणि आंतरिक परावर्तन ह्या तीनही नैसर्गिक घटनांचे एकत्रीकरण आहे.
Concept: प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light)
एका माध्यमात प्रकाशाचा वेग जर 1.5 × 108 m/s असल्यास त्या माध्यमाचा निरपेक्ष अपवर्तनांक किती असेल?
Concept: अपवर्तनांक (Refractive index)
प्रकाश एका पारदर्शक माध्यमातून दुसऱ्या पारदर्शक माध्यमात जाताना त्याची मार्गक्रमणाची दिशा बदलते, यालाच _____ म्हणतात.
Concept: प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light)
शुभ्र प्रकाश लोलकावर पडला असता ______ रंग सर्वात कमी वळतो.
Concept: प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light)
योग्य जोडी जुळवा.
| स्तंभ ‘अ’ | स्तंभ ‘ब’ |
| पाण्याचा अपवर्तनांक | (अ) 1.31 |
| (ब) 1.36 | |
| (क) 1.33 |
Concept: अपवर्तनांक (Refractive index)
प्रकाशाच्या अपवर्तनाचे नियम लिहा.
Concept: अपवर्तनाचे नियम (Laws of Refraction)
प्रकाश किरण जेव्हा घन माध्यमातून विरल माध्यमात जाताना दोन माध्यमांच्या सीमेवर लंब रेखेत आपाती होतो, तेव्हा आपाती कोन ______ असतो.
Concept: आंशिक व पूर्ण आंतरिक परावर्तन (Partial and total internal reflection)
योग्य जोडी लावा:
| स्तंभ 'अ' | स्तंभ 'ब' | |
| पदार्थ | अपवर्तनांक | |
| हवा | (अ) | 1.33 |
| (ब) | 1.46 | |
| (क) | 1.0003 |
Concept: अपवर्तनांक (Refractive index)
चूक की बरोबर ते लिहा.
तांबड्या किरणांची तरंगलांबी 700 nm च्या जवळ आहे.
Concept: प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light)
खाली दिलेल्या आकृतीचे निरीक्षण करून प्रश्नांची उत्तरे लिहा.
- आकृतीत कोणती प्रक्रिया दर्शवली आहे?
- सर्वात जास्त विचलन झालेला रंग कोणता?
- सर्वात कमी विचलन झालेला रंग कोणता?
- वरील प्रक्रियेवर आधारित कोणतीही एक नैसर्गिक घटना लिहा.
- व्याख्या लिहा : वर्णपंक्ती.
Concept: प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light)
