Revision: पेशीविज्ञान व जैवतंत्रज्ञान Science and Technology 2 [विज्ञान आणि तंत्रज्ञान २] SSC (Marathi Medium) 10th Standard Board Exam [इयत्ता १० वी] Maharashtra State Board

स्वत:ची पुनरावृत्ती करण्याची क्षमता असलेल्या, अविभेदित अशा प्राथमिक स्वरूपाच्या मूलपेशींमधील, ज्या गुणधर्मामुळे त्या सर्व प्रकारच्या मानवी पेशी निर्माण करू शकतात, त्या गुणधर्माला बहुविधता म्हणतात.

मूलपेशी या बहुपेशीय सजीवांच्या शरीरात असलेल्या विशिष्ट पेशी असून त्या शरीरातील इतर सर्व प्रकारच्या पेशींना जन्म देतात.

स्त्रीयुग्मक व पुंयुग्मक यांचे मिलन झाल्यानंतर जे युग्मनज बनते त्यापासून पुढील सजीव बनतो. वाढीच्या अगदी सुरुवातीच्या काळात तो सजीव ‘पेशींचा एक गोळा’ असतो. त्यातील सर्व पेशी जवळपास एकसारख्याच असतात. या पेशींना मूलपेशी म्हणतात.

मानवी हिताच्या दृष्टिकोनातून कृत्रिमरित्या जनुकीय बदल आणि संकर घडवून सजीवांमध्ये सुधारणा घडवून आणण्याच्या तंत्राला जैवतंत्रज्ञान असे म्हणतात.

बाहेरच्या जनुकाला एखाद्या पिकाच्या जनुकीय साच्यात टाकून मिळवण्यात आलेल्या इच्छित गुणधर्माच्या पिकांना जनुकीयदृष्ट्या उन्नत पिके असे म्हणतात.

जनुकीय उपचारात, बाधित कायिक पेशींना जनुकीयदृष्ट्या उन्नत करतात (म्हणजेच, बाधित जनुकाच्या जागी चांगल्या जनुकाचे रोपण केले जाते.)

विशिष्ट रोगजंतू अथवा रोगाविरुद्ध कायमस्वरूपी अथवा काही कालावधीपुरती प्रतिकारक्षमता मिळवण्यासाठी दिलेले 'प्रतिजन' युक्त पदार्थ म्हणजे लस होय.

प्रत्येक व्यक्तीच्या डी.एन.ए.ची जडणघडण एकमेव असते. त्यामुळे, कोणत्याही व्यक्तीच्या उपलब्ध डी.एन.ए. वरून त्या व्यक्तीची ओळख पटवणे शक्य होते. या पद्धतीला डी.एन.ए. फिंगरप्रिंट असे म्हणतात. या पद्धतीचा वापर गुन्हे निदान शास्त्र व बालकाच्या पित्याची ओळख करण्यासाठी केला जातो.

क्लोनिंग म्हणजे एखादी पेशी किंवा अवयव किंवा संपूर्ण शरीराची हुबेहूब प्रतिकृती तयार करणे.