Advertisements
Advertisements
प्रश्न
यदि x = 3 sin t − sin 3t तथा y = 3 cos t − cos 3t है,
तो `(dy)/(dx)` ज्ञात कीजिए, अतः सिद्ध कीजिए कि `(d^2y)/(dx^2) = (-cosec^3 2t * cosec t)/3`
Advertisements
उत्तर
दिया है:
x = 3 sin t − sin 3t, y = 3 cos t − cos 3t
अब t के सापेक्ष अवकलन करने पर:
`(dx)/(dt) = 3 cos t - 3 cos 3t`
`(dy)(dt) = -3 sin t + 3 sin 3t`
अतः,
`(dy)/(dx) = ((dy)/(dt))/((dx)/(dt))`
= `(-3 sin t + 3 sin 3t)/(3 cos t - 3 cos 3t)`
= `(sin 3t - sint)/(cos t - cos 3t)`
पहचानें लगाकर:
sin 3t − sin t = 2 cos 2t sin t
cos t − cos 3t = 2 sin 2t sin t
इससे,
`(dy)/(dx) = (2 cos 2t sin t)/(2 sin 2t sin t)`
`(dy)/(dx) = cot 2t`
अब,
`(d^2y)/(dx^2) = d/(dx) ((dy)/(dx))`
= `(d/(dt) (cot 2t))/((dx)/(dt))`
जहाँ,
`d/(dt) (cot 2t) = - 2 csc^2 2t`
और
`(dx)/(dt) = 3(cos t - cos 3t)`
= 3(2 sin 2t sin t)
= 6 sin 2t sin t
अतः,
`(d^2y)/(dx^2) = (- 2 csc^2 2t)/(6 sin 2t sin t)`
= `- 1/3 * 1/(sin^3 2t) * 1/(sin t)`
`(d^2y)/(dx^2) = - (csc^2 2t * csc t)/3`
अतः सिद्ध हुआ।
