Question

प्राणसई’ या कवितेचे रसग्रहण करा.

Answer 1

कवयित्री इंदिरा संत यांनी “प्राणसई” या कवितेत उन्हाळ्याच्या तापलेल्या वातावरणाचे चित्रण केले आहे. ती म्हणते की, तीव्र ऊन जणू राक्षसासारखी जमिनीवर वार करते, ज्यामुळे वातावरण थकलेले आणि पीडित होते – “पीठ कांडते राक्षसी पीठ कांडते” या ओळीद्वारे हा त्रास स्पष्ट केला आहे.

पावसाला “प्राणसई” किंवा “सखी” म्हणून संबोधित केल्याने कवयित्रीची आशा प्रकट होते की, पावसाशिवाय सर्व सृष्टी निर्जीव आहे. परंतु, पावसाच्या उशिरामुळे तिच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, पावसाने कुठे अडखळून राहिले? त्यामुळे ती पाखरू, पावसाच्या सरी आणि वारा यांचाद्वारे आपली विनंती सादर करते – “घनावळी” सारख्या रूपकांनी ते तिच्या व्याकूळ मनाला थंडावा देऊ शकतात.

उन्हाळ्यामुळे जमिनीवर भाज्या, धान्य यांच्या बियाण्यांच्या आळी भाजून ठेवलेल्या आहेत, बैल ठाणबंदीला सावरणार नाहीत, तर विहिरीचे पाणी तळाशी गेले आहे. लहान बाळांचे कोमेजलेले चेहरे आणि ऊनामुळे होणारे इतर त्रास हे सर्व स्पष्ट केले आहे. पावसाच्या उशिरामुळे, विहिरीतील पाणी अगदी भिंगासारखे दिसू लागले आहे – जे सूक्ष्म संकटाची भीती व्यक्त करते.

कवयित्रीची विनंती आहे की, पावसाने लवकर येऊन शेतावर हिरवळ, मातीत ओलावा आणावा आणि मातीतील बी-बियाण्यांना अंकुरित होऊ द्यावा. पावसाच्या झुळक्यांसारख्या धारांनी तिच्या घराजवळ येऊन तिची पोरं खेळतील आणि संपूर्ण सृष्टी आनंदाने भरून उठेल.

एकंदरीत, कवयित्रीने आपल्याला सांगितले आहे की, पावसाशिवाय सृष्टी निरस आणि उदास होते, आणि त्याच्या आगमनाने नवी उमेद, चैतन्य आणि आनंद जागवला जाईल.