Question

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

1. खालील आकृती पूर्ण करा. (२)

जोड्या लावा.

'अ' गट	'ब' गट
i. संतांच्या साहित्याचा आत्मा	महाराष्ट्र
ii. संतांची भूमी	विश्वकल्याण
iii. सर्व संतांच्या मागणीतील एकमेव गोष्ट	मानवता
iv. सर्व संतांच्या प्रार्थनेतील आविष्कार	भक्ती व समाजप्रबोधन, समाजकल्याण

महाराष्ट्र ही संतांची भूमी आहे. संत म्हणजे सत्पुरुष. 'जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति। देह कष्टविती परउपकारें।' ही संतांची खरी भूमिका आहे. संतांच्या साहित्याचा आत्मा भक्तीबरोबरच समाजप्रबोधन, समाजकल्याण हा आहे. संत परमेश्वराकडे स्वत:साठी काहीही मागत नाहीत; परंतु 'बुडतां हे जन न देखवे डोळां। येतो कळवळा म्हणउनि।।' यासाठी श्री चक्रधर स्वामी, संत ज्ञानेश्वर, संत नामदेव, संत तुकाराम, वारकरी संप्रदायातील सर्व संत, संत कबीर, गुरुनानक, संत महात्मा बसवेश्वर अशा सर्वच संतांनी आपल्या साहित्यातून विश्वकल्याणासाठी परमेश्वराकडे, गुरूंकडे साकडे घातले आहे. संत ज्ञानेश्वरांपासून अगदी आधुनिक काळातील संत गाडगेबाबा यांच्यापर्यंत सर्वच संतांच्या प्रार्थना म्हणजे मानवतेचा आविष्कार आहेत. त्यांच्या प्रार्थनेमध्ये विश्वकल्याण, माणुसकी व सहृदयता यांचे प्रतिबिंब दिसते. माणसाच्या मनातील माणुसकीचा झरा जिवंत असेल तरच विश्वकल्याण शक्य आहे, कारण 'मी' पासून 'आम्ही' या संकल्पनेप्रमाणे 'अवघे विश्वचि माझे घर', 'वसुधैव कुटुम्बकम्' या संकल्पना संतांच्या साहित्यातून प्रकट झाल्या आहेत. सर्व संतांच्या प्रार्थनेतील साधर्म्याचा धागा 'विश्वकल्याण' याचा परिचय या पाठातून करून घेऊया.

2. एका वाक्यात उत्तर लिहा. (२)

1. विश्वकल्याण कधी शक्य आहे?
2. संतांच्या साहित्यातून प्रकट झालेल्या संकल्पना सांगा.

3. स्वमत. (३)

'जगाच्या कल्याणा संतांच्या विभूति। देह कष्टविती परउपकारें' या चरणाचा अर्थ उदाहरणांसह स्पष्ट करा.

Answer 1

1. 

जोड्या लावा.

'अ' गट	'ब' गट
i. संतांच्या साहित्याचा आत्मा	भक्ती व समाजप्रबोधन, समाजकल्याण
ii. संतांची भूमी	महाराष्ट्र
iii. सर्व संतांच्या मागणीतील एकमेव गोष्ट	विश्वकल्याण
iv. सर्व संतांच्या प्रार्थनेतील आविष्कार	मानवता

2.

1. माणसाच्या मनातील माणुसकीचा झरा जिवंत असेल तरच विश्वकल्याण शक्य आहे.
2. 'मी पासून आम्ही', 'अवघे विश्वचि माझे घर', 'वसुधैव कुटुम्बकम्' या संतांच्या साहित्यातून प्रकट झालेल्या संकल्पना आहेत.

3. संतांनी नेहमी स्वत:च्या अगोदर समाजाचा विचार केला. संपूर्ण मानवजातीचे कल्याण हाच संतांच्या जीवनाचा हेतू होता. त्यासाठी त्यांनी त्रास सहन केला. लोकांकडून त्यांचा छळ झाला. प्रचंड कष्ट घ्यावे लागले. अनेक समस्यांना त्यांनी तोंड दिले; मात्र परोपकार हेच ध्येय मानलेल्या संतांनी आपले कार्य नेटाने चालू ठेवले. संत ज्ञानेश्वरांना भावंडांसह समाजाने वाळीत टाकले होते, तर संत एकनाथांना लोक अंगावर थुंकून त्रास देत. तुकाराम महाराजांची अभंगगाथा नदीमध्ये सोडण्यात आली. या सर्व प्रकारांनंतरही संतांनी समाजसेवेचे व समाजप्रबोधनाचे आपले कार्य अविरतपणे सुरू ठेवले.