Question

कोरड्या विद्युतघटाची रचना, कार्य व उपयुक्तता यांचे थोडक्यात वर्णन आकृतीच्या साहाय्याने करा.

Answer 1

ड्राय सेलची रचना

ड्राय सेलमध्ये खालील घटक असतात:

1. बाह्य धातूचे आवरण:
   ड्राय सेलचे बाह्य आवरण झिंक (Zinc) धातूपासून बनलेले असते आणि ते पांढऱ्या रंगाचे दिसते. हे सेलचे ऋण (−) टर्मिनल म्हणून कार्य करते.

2. इलेक्ट्रोलाइट:
   झिंक धातूच्या आत दोन थरांमध्ये इलेक्ट्रोलाइट भरलेले असते. इलेक्ट्रोलाइट म्हणजे झिंक क्लोराईड (ZnCl₂) आणि अमोनियम क्लोराईड (NH₄Cl) यांचा ओलसर लगदा असतो. यात धनात्मक आणि ऋणात्मक आयन असतात, त्यामुळे हे वीज वहन करणारे माध्यम म्हणून कार्य करते.

3. धातूची रॉड:
   सेलच्या मध्यभागी ग्रेफाइट (Graphite) ची एक दांडी असते. ही दांडी मँगनीज डायऑक्साइड (MnO₂) च्या पेस्टने वेढलेली असते. ही दांडी सेलच्या धन (+) टर्मिनल म्हणून कार्य करते.
   

4. ड्राय सेलचे कार्य: ड्राय सेलमध्ये इलेक्ट्रोलाइट, झिंकचे बाह्य आवरण आणि ग्रेफाइट रॉड यांच्यामध्ये रासायनिक प्रतिक्रिया होतात. या प्रतिक्रियांमुळे सेलच्या दोन टर्मिनल्सवर विद्युत आवेश निर्माण होतो आणि सर्किटमध्ये विद्युत प्रवाह वाहू लागतो.
5. ड्राय सेलचा उपयोग: 
   • ड्राय सेल हलक्या आणि सहज वाहून नेता येण्यासारख्या असतात.
   • द्रव इलेक्ट्रोलाइट असलेल्या सेलच्या तुलनेत ड्राय सेलचे आयुष्य जास्त असते.
   • ड्राय सेलचा उपयोग टॉर्च, टी.व्ही. किंवा ए.सी. रिमोट कंट्रोल, खेळणी इत्यादींमध्ये केला जातो.