Question

जर्मनीमध्ये हिटलरच्या हुकूमशाहीचा उदय झाला. जर्मनीतील लोकशाही परंपरा बळकट असत्या तर काय झाले असते? हुकूमशाही राजवटी अस्तित्वात येऊ नयेत म्हणून आपण कोणती काळजी घेतली पाहिजे?

Answer 1

1. पहिल्या महायुद्धानंतर जर्मन सम्राटाने राज्यत्याग करताच, नोव्हेंबर १९१८ मध्ये तेथे प्रजासत्ताक राज्य म्हणजेच लोकशाही राज्य प्रस्थापित झाले होते. तेथील राज्यघटनेने स्त्री − पुरुषांना मतदानाचा अधिकार दिला होता.
2. पहिल्या महायुद्धानंतर झालेल्या व्हर्सायच्या तहातील जाचक अटीमुळे जर्मनीमध्ये आर्थिक मंदी आली. यामुळे, मात्र जनतेमध्ये व विशेषत: लष्करात या लोकशाही शासनाविषयी संताप निर्माण झाला होता. याचा फायदा हिटलरने घेतला. परिणामी, लोकशाही व्यवस्था डगमगली.
3. जर जर्मनीमध्ये लोकशाही बळकट असती, तर हिटलरसारखा हुकूमशहा उदयाला आला नसता.
4. हकूमशाही राजवटी अस्तित्वात येऊ नयेत, म्हणून संविधानात नमूद केलेल्या तत्त्वांचा आदर करून दैनंदिन आयुष्यात लोकशाही तत्त्वांचा अवलंब केला पाहिजे. आपल्या हक्कांबरोबरच देशाप्रती असणाऱ्या आपल्या कर्तव्यांचीही आपल्याला जाणीव असली पाहिजे.