Question

गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कृतीः कुरुत ।

पिता:	अधुना इमं तण्डुलं विभज।
अर्णवः	तात, कियान्‌ लघुः अस्ति एषः। पश्यतु, एतस्य भागद्वयं यथाकथमपि कतं मया।
पिता:	इतोऽपि लघुतरः भागः कर्तुं शक्यते वा ?
अर्णवः	यदि क्रियते तर्हि चूर्णं भवते तस्य।
पिता:	सम्यग्‌ उक्तं त्वया। यत्र एतद्‌ विभाजन समाप्यते, यस्मात्‌ सूक्ष्मतरः भागः प्राप्तु न शक्यते सः एव परमः अणुः।
अर्णवः	द्रव्यस्य अन्तिमः घटकः मूलं तत्तवं च परमाणुः, सत्यं खलु ?
पिता:	सत्यम्‌ अयं खलु कणादमहरषैः सिद्धान्त। अपि जानासि ? परमाणुः द्रव्यस्य मूलकारणम्‌ इति तेन महर्षिणा प्रतिपादितम्‌। तदपि प्रायः चिस्तपूवं पञ्चमे षष्ठे वा शतके।
अर्णवः	तात, महर्षिणा कणादेन किं किम्‌ उक्तं परमाणुविषये ? वयं तु केवलं तस्य महाभागस्य नामधेयम्‌ एव जानीमः।
पिता:	कणादमुनिना प्रतिपादितम्‌-परमाणुः अतीन्द्रियः, सृकषमः, निरवयवः, नित्यः, स्वयं व्यावर्तक च। वैशेषिकसूत्राणि' इति स्वग्रन्थं तेन परमाणोः व्याख्या कृता।

(1) अवबोधनम्‌। (3 तः 2)    (2)

(क) उचितं पर्यायं चित्वा वाक्यं पुनर्लिखत।   (1)

1. ______ द्रव्यस्य मूलकारणम्‌। (परमाणु/विज्ञानं)
2. ______ इमं तण्डुलं विभज। (अनन्तरं/अधुना)

(ख) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत।  (1)

'परमाणुसिद्धान्तः केन महर्षिणा कथितः?

(ग) वाक्यं पुनर्लिखित्वा सत्यम्‌/असत्यम्‌ इति लिखत।  (1)

वयं तु केवलं तस्य महाभागस्य ग्रामम्‌ एव जानीमः।

(2) गद्यांशं पठित्वा जालरेखाचित्रं पूरयत।  (2)

Answer 1

(1) (क)

1. परमाणुः द्रव्यस्य मूलकारणम्‌।
2. अधुना इमं तण्डुलं विभज।

(ख) परमाणुसिद्धान्तः कणादमहर्षिणा कथितः।

(ग) असत्यम्‌।

(2)