Question

दशावतारी नाटके या सांस्कृतिक लोकपरंपरेविषयी माहिती लिहा.

Answer 1

1. दशावतार नाट्य हे कोकण आणि लगतच्या गोवा प्रदेशातील एक पारंपारिक लोकनाट्य प्रकार आहे. हे प्रामुख्याने एक संगीतप्रधान नाटक असून, गावातील उत्सवप्रसंगी आणि कापणीचा हंगाम संपल्यानंतर सादर केले जाते.
2. यातील कथा विष्णूच्या दहा अवतारांवर आधारित असतात: मत्स्य, कूर्म, वराह, नृसिंह, वामन, परशुराम, राम, कृष्ण, बुद्ध आणि कल्की. या पौराणिक कथांचे सादरीकरण गीते, संगीत, अभिनय आणि प्रसंगी उत्स्फूर्त संवादांच्या माध्यमातून केले जाते.
3. नाटकाची सुरुवात सूत्रधाराच्या (कथानिवेदकाच्या) प्रवेशाने होते; हा सूत्रधार सर्वप्रथम गणेशाचे आवाहन करून आशीर्वाद मागतो. कलाकार रंगीबेरंगी वेशभूषा आणि पारंपारिक रंगभूषा करतात; तसेच देवांचे रूप धारण करण्यासाठी ते प्रसंगी लाकडी मुखवटेही परिधान करतात.
4. या नाटकाचा समारोप साधारणपणे ‘दहीहंडी’ फोडून आणि आरती करून केला जातो.
5. १८ व्या शतकात, श्यामजी नाईक काळे यांनी गावोगावी फिरून प्रयोग सादर करणारा एक ‘फड’ (नाट्यसंच) स्थापन केला होता. दशावतार कलेचा प्रभाव सुरुवातीच्या काळातील मराठी रंगभूमीवर, तसेच विष्णुदास भावे यांच्या नाट्यकृतींवरही दिसून येतो.