Question

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१) कारण लिहा.  (२)

1. झाडावरून पिकलेली पाने गळून पडू लागली...
2. गवताच्या पात्याच्या स्वप्नांचा चुराडा होण्याचे कारण...

हिवाळा नुकताच सुरू झालेला होता. झाडावरून एकामागोमाग एक पिकलेली पाने गळून पडू लागली. पट... पट...पट... त्यांचा तो पट...पट... असा कर्णकटू आवाज...      तो आवाज ऐकून धरणीमातेच्या कुशीत झोपी गेलेले एक चिमणे गवताचे पाते जागे झाले. गिरक्या खात खात जमिनीवर येणाऱ्या एका पानाला ते म्हणाले.     ’पडता पडता किती कटकट करतोयस तू? तुझ्या या दंग्यानं माझ्या साऱ्या गोड गोड स्वप्नांचा चुराडा झाला की!“     पानाला राग आला. ते चिडून म्हणाले, ’अरे जा! चिडखोर बिब्बा कुठला! मातीत जन्मून मातीतच लोळणाऱ्या तुझ्यासारख्या क्षुद्र गवताच्या पात्याला आमच्या या उच्च वातावरणाची कल्पना कशी येणार? हा दंगा नाही, बेटा! हे गाणं चाललंय! जन्मात कधी आ न करणाऱ्या तुझ्यासारख्या अरसिकाला ते समजायचं नाही!“ हे बोलता बोलताच ते पान पृथ्वीवर पडले आणि धरणीमातेच्या कुशीत झोपी गेले.     ते पुन्हा जागे झाले. ते वसंताच्या संजीवक स्पर्शाने! त्या स्पर्शात विलक्षण जादू होती. त्या जादूने आता त्या पानाचे रूपांतर गवताच्या चिमुकल्या पात्यात झाले होते. पुन्हा हिवाळा आला.

२) दिलेल्या घटना कालानुक्रमे लावा. (ओघतक्ता तयार करा.) (२)

विधाने-

अ) पान धरणीमातेच्या कुशीत झोपी गेले.

ब) गवताच्या पात्याच्या गोड स्वप्नांचा चुराडा झाला.

क) हिवाळा सुरू झाला होता.

ड) चिमणे गवताचे पाते जागे झाले.

३) स्वमत-  (३)

रूपक कथेची वैशिष्ट्ये प्रस्तुत रूपककथेद्वारे स्पष्ट करा.

Answer 1

१)

1. झाडावरून पिकलेली पाने गळून पडू लागली कारण हिवाळा सुरू झाला होता.
2. गवताच्या पात्याच्या स्वप्नांचा चुराडा होण्याचे कारण झाडावरून खाली पडताना पानाने केलेला आवाज त्याला दंग्यासारखा वाटला.

२) 

हिवाळा सुरू झाला होता.

↓

चिमणे गवताचे पाते जागे झाले.

↓

गवताच्या पात्याच्या गोड स्वप्नांचा चुराडा झाला.

↓

पान धरणीमातेच्या कुशीत झोपी गेले.

३) 'गवताचे पाते' या रूपक कथेतील गवत व पिकलेली पाने या नैसर्गिक रूपकांच्या माध्यमातून लेखक वि.स.खांडेकर यांनी समाजातील तरुण व वृद्ध व्यक्तींच्या स्वभावातील पैलूंचे दर्शन घडवले आहे.
चिमुकले गवत हे तारुण्याचे प्रतीक आहे. त्याला पिकलेल्या पानाचा उपदेश सहन होत नाही, त्याला तरुणांप्रमाणेच स्वत:च्या स्वप्नात दंग राहणे आवडते. पिकलेली पाने ही वृद्ध व्यक्तींचे प्रतिनिधित्व करतात. त्यांना स्वत:च्या मोठेपणाचा, उच्चपणाचा अभिमान आहे. त्यामुळे, ते गवताच्या चिमुकल्या पात्याला क्षुद्र समजतात. स्वत:चाच मोठेपणा मिरवतात. वडीलधाऱ्या मंडळींना तरुणांना उपदेश करणे आवडते. तरुणांना मात्र वडील पिढीचे सांगणे आवडत नाही. तरुण व्यक्ती वडीलधाऱ्या व्यक्तींच्या स्थितीचा विचार करत नाहीत. तसेच, वडीलधाऱ्या व्यक्ती आपले तरुणपणाचे दिवस लक्षात न घेता तरुणांवर टीका करतात. अशाप्रकारे, या दोन्ही रूपकांतून दोन पिढ्यांच्या मनोवृत्ती व त्यांच्या विचारांमधले अंतर दिसून येते.