Question

शास्त्रीय कारणे लिहा.

वनस्पतीजन्य तेलापासून वनस्पती तूप बनविताना निकेल हा उत्प्रेरक वापरतात.

Answer 1

1. वनस्पतीजन्य तेलामध्ये कार्बन-कार्बन बहुबंध असलेली असंपृक मेदाम्ले असतात. या दुहेरी बंधांमुळे तेल कक्ष तापमानाला द्रव स्वरूपात असते.
2. हायड्रोजनीकरण प्रक्रियेमध्ये, असंपृक मेदाम्लांच्या दुहेरी बंधांमध्ये हायड्रोजन वायू मिसळला जातो. यामुळे त्यांचे रूपांतर संपृक संयुगांमध्ये होते.
3. मात्र या अभिक्रियेसाठी प्लॅटिनम किंवा निकेलसारखा उत्प्रेरक वापरणेआवश्यक असते. निकेल हायड्रोजनीकरण अभिक्रियेचा वेग वाढवण्याचे काम करतो.
4. हायड्रोजनीकरणामुळे द्रव वनस्पतीजन्य तेल अधिक संतृप्त आणि स्थायू बनते. यामुळे तेलाच्या भौतिक स्वरूपात बदल होतो.
5. या प्रक्रियेतून मिळणारा स्थायू पदार्थ म्हणजे ‘वनस्पती तूप’ होय. याचा पोत आणि स्वरूप साध्या तुपासारखे असते.