Question

मागणीचा नियम स्पष्ट करा.

Answer 1

मागणीचा नियम पुढील मुद्द्यांच्या आधारे स्पष्ट करता येतो:

1. मागणीचा नियम: मागणीचा नियम हा उपभोक्ता वर्तणुकीतील एक पायाभूत सिद्धांत आहे. डॉ. आल्फ्रेड मार्शल यांनी १८९० मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या त्यांच्या ‘अर्थशास्त्राची मूलतत्त्वे’ या ग्रंथात मागणीचा नियम स्पष्ट केला. हा नियम प्रामुख्याने वस्तूची किंमत आणि त्या वस्तूची मागणी यांच्यात असणारा (व्यस्त) संबंध दर्शवतो.
2. नियमाचे विधान: “ इतर परिस्थिती स्थिर असता, किंमत कमी झाली म्हणजे मागणी विस्तारतेआणि किंमत वाढली असता मागणी संकोचते.”
3. सूत्र: सूत्रानुसार मागणीचा नियम पुढीलप्रमाणे मांडता येतो:
   D_x = f(P_x)
   या ठिकाणी D_x म्हणजे क्ष वस्तूची मागणी होय. f म्हणजे फलन होय आणि P_x म्हणजे क्ष वस्तूची किंमत होय.
4. वैयक्तिक मागणी पत्रक: मागणीचा नियम वैयक्तिक मागणी पत्रकाद्वारे स्पष्ट करता येतो:
   

   किंमत (₹)	मागणी (प्रतिदिन नगसंख्या)
   १	५
   २	४
   ३	३
   ४	२
   ५	१

5. वैयक्तिक मागणी पत्रकाचे स्पष्टीकरण: वरील वैयक्तिक मागणी पत्रकावरून असे दिसून येते की, जेव्हा वस्तूची किंमत उच्चतम असते (₹ ५) तेव्हा तिची मागणी सर्वात कमी (१ नग) असते. याउलट, जेव्हा किंमत सर्वात कमी होते (₹ १) तेव्हा मागणी वाढून ५ नगांपर्यंत पोहोचते. यावरून किंमत आणि मागणी यांच्यातील परस्परविरोधी (व्यस्त) संबंध दिसून येतो.
6. वैयक्तिक मागणी वक्र: मागणीचा नियम पुढील वैयक्तिक मागणी वक्राच्या आकृतीच्यासाहाय्याने स्पष्ट करता येतो:
   
7. वैयक्तिक मागणी वक्राचे स्पष्टीकरण: वरील आकृतीत ‘य’ अक्षावर वस्तूची किंमत दर्शवलीआहे आणि ‘क्ष’ अक्षावर वस्तूची मागणी दर्शवली आहे. वरील आकृतीत दर्शवलेला ‘मम’ हा मागणी वक्र डावीकडून उजवीकडे वरून खाली घसरत जातो. किंमत व मागणी यांत व्यस्त संबंध असल्यामुळे मागणी वक्राचा आकार ऋणात्मक असतो.