Question

खालील विधानाशी आपण सहमत आहात की नाही ते सकारण स्पष्ट करा.

भारतातील नाणे बाजार महत्त्वाची भूमिका बजावतो.

Answer 1

या विधानाशी मी सहमत आहे.

कारणे:

भारतातील नाणे बाजाराची भूमिका पुढील मुद्द्यांच्या आधारे स्पष्ट करता येते:

1. कर्जदाराची अल्पमुदतीच्या गरजेची पूर्तता: नाणेबाजारामुळे कर्जदारांच्या अल्पमुदतीच्या आर्थिक गरजा वास्तव व्याजदराने पूर्ण केल्या जातात.
2. तरलता व्यवस्थापन: नाणेबाजार मौद्रिक धोरणाद्‌वारे अर्थव्यवस्थेतील तरलता आणि पैशाचे उत्तम व्यवस्थापन करण्यास मदत करतो. परिणामी, देश आर्थिक स्थिरता आणि आर्थिक विकास अनुभवतो.
3. गुंतवणूक पत्रक व्यवस्‍थापन (पोर्टफोलिओ): नाणेबाजार गुंतवणूकदारांच्या जोखीम आणि परताव्याच्या आवडीनुसार तयार केलेल्या विविध प्रकारच्या वित्तीय साधनांमध्ये व्यवहार करतो. यामुळे गुंतवणूकदारांना जोखीम कमी करण्यासाठी आणि परतावा जास्तीत जास्त वाढवण्यासाठी गुंतवणूक पत्रकाचे व्यवस्थापन करणे शक्य होते.
4. समतोल यंत्रणा: नाणेबाजार वित्तीय संसाधनांच्या तर्कसंगत वाटपास मदत करतो. नाणेबाजार गुंतवणूक प्रवाहातील बचतीचा वेग वाढवतो. नाणेबाजार अल्पमुदतीच्या निधीची मागणी आणि पुरवठा यामध्ये संतुलन राखण्यास मदत करतो.
5. सरकारच्या वित्‍तीय गरजा: नाणेबाजार सरकारला कोषागार (ट्रेझरी) देयकाच्या आधारे त्यांच्या अल्पमुदतीच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करण्यास मदत करतो.
6. मौद्रिक विषयक धोरणाची अंमलबजावणी: मौद्रिक विषयक धोरणाचे मुख्य उद्दिष्ट अर्थव्यवस्थेतील पैशाच्या प्रमाणाचे व्यवस्थापन करणे हे आहे. भारतात भारतीय रिझर्व्ह बँकेमार्फत मौद्रिक विषयक धोरण राबवले जाते. मौद्रिक विषयक धोरणामुळे अर्थव्यवस्थेतील विविध क्षेत्रांच्या आर्थिक गरजा पूर्ण करणे आणि आर्थिक वाढीचा वेग वाढवणे शक्य होते. नाणेबाजार योग्य व्याजदर विकसित करण्यात रिझर्व्ह बँकेला मार्गदर्शन करतो. अशाप्रकारे, अर्थव्यवस्थेतील पूर्णतः विकसित नाणेबाजार मौद्रिक विषयक धोरणाच्या यशस्वी अंमलबजावणीस मदत करतो.
7. रोख रकमेचा काटकसरीने वापर: नाणेबाजार हा प्रत्यक्ष पैशाबद्दल नसून पैशाला जवळचे पर्याय असलेल्या विविध वित्तीय साधनांशी संबंधित आहे. परिणामी, नाणेबाजार रोखीचा वापर कमी करण्यास मदत करतो.
8. वाणिज्‍य, उद्योग आणि व्यापार वृद्धी: अल्पमुदतीच्या निधीची गरज असलेले स्थानिक व्यापारी तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापाऱ्यांना नाणेबाजारात हुंडी वटवण्याची (Bills of Exchange) सुविधा उपलब्ध असते. नाणेबाजार कृषी-आधारित आणि लघुउद्योगांना खेळते भांडवल पुरवतो. परिणामी, नाणेबाजार देशातील वाणिज्य, उद्योग आणि व्यापाराच्या वाढीला गती देतो.