Question

गद्यांशं पठित्वा निर्दिष्टाः कूतीः कुरुत।

अस्ति चम्पकं नाम अरण्यम्‌। अरण्ये चित्राङ्गो नाम मृगः एकाक्षो नाम काकश्च स्नेहेन निवसतः स्म। एकदा चित्राड्गः वने भ्रमन्‌ केनापि शृगालेन अवलोकितः क्षुद्र्बुद्धि: नाम सः शृगालः स्वार्थहेतुना मृगेण सह मित्रताम्‌  ऐच्छत्। अस्तद्गते सवितरि क्षुद्र्बुद्धि: मृगेण सह मृगस्य निवासस्थानं गतः मृगशृगालौ दृष्ट्वा काकोऽवदत्‌, "सखे, चित्राद्ग! कोऽयं द्वितीयः? " मृगः अब्रूत, "जम्बूकोऽयम्‌। अस्मत्सख्यम्‌ इच्छति।" काकः उपादिशत्‌, '' अकस्मादागन्तुना सह मित्रता न युक्ता।'' तदाकण्य॑ जम्बूकः सकोपम्‌ आह," मृगस्य प्रथम दर्शने भवानपि अपरिचितः एव आसीत्‌। यथायं मृगः मम बन्धुः तथा भवानपि।" मृगः अब्रवीत्, "अलं विवादेन। वयं सर्वे आनन्देन एकत्र निवसामः। " काकेनोकतम्‌ “एवमस्तु।'' किज्चित्कालानन्तरं शृगालः मृगम्‌ अवदत्‌, 'वनेऽस्मिन्‌ एकं सस्यपूर्णक्षेत्रमस्ति। दर्शयामि त्वाम्‌)' तथा कृते मृगः प्रत्यहं तत्र गत्वा सस्यम्‌ अखादत्‌। तद्‌ दृष्ट्वा एकस्मिन्‌ दिने कषतरपतिना पाशः योजितः। तत्रागतः मृगः पाशैर्बद्धः। सः अचिन्तयत्‌, “इदानीं मित्राण्येव शरणं मम।'' दूरात्‌ तत्‌ पश्यन्‌ जम्बूकः मनसि आनन्दितः।

(1) अववबोधनम्‌। (4 तः 3)    (3)

(क) उचितं कारणं चित्वा वाकयं पुनर्लिखत।   (1)

शृगालः मृगेण सह मित्रताम्‌ ऐच्छत्‌ यतः - ______

1. तस्य मृगे प्रीतिः आसीत्‌।
2. तस्य स्वा्थहेतुः आसीत्‌।

(ख) कः कं वदति? "दर्शयामि त्वाम्‌!"     (1)

(ग) पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत   (1)

अरण्ये कौ निवसतः स्म?

(घ) अमरकोषात्‌ शब्दं योजयित्वा वाकयं पुनर्लिखत।   (1)

जम्बूकः सकोपम्‌ आह।

(2) शब्दज्ञानम्‌। (3 तः 2)    (2)

(क) गद्यांशात्‌ 2 पूर्वकालवाचक - धातुसाधित -त्वान्त- अव्यये चित्वा लिखत।   (1)

(ख) प्रश्ननिर्माणं कुरुत।   (1)

क्षेत्रपतिना पाशः योजितः।

(ग) लकारं लिखत।    (1)

मृगः अब्रूत,“ जम्बूकोऽयम्‌।'"

(3) पृथक्करणम्‌।    (2)

क्रमेण योजयत।

1. काकस्य उपदेशः।
2. मृगकाकशुगालानाम्‌ एकत्र निवासः।
3. शृगालस्य मृगेण सह मित्रता।
4. मृगकाकयोः स्नेहेन निवासः।

Answer 1

(1)

(क) शृगालः मृगेण सह मित्रताम्‌ ऐच्छत्‌ यतः - तस्य स्वा्थहेतुः आसीत्‌।

(ख) शृगालः मृगम्‌ अवदत्‌।

(ग) अरण्ये चित्राङ्गो नाम मृगः एकाक्षो नाम काकश्च स्नेहेन निवसतः स्म। 

(घ) शृगालः सकोपम्‌ आह।

(2) (क) 

1. दृष्टवा
2. गत्वा

(ख) केन पाशः योजितः?

(ग) अब्रूत-लङ्लकारः।

(3)

(4) मृगकाकयोः स्नेहेन निवासः।
(3) शृगालस्य मृगेण सह मित्रता।
(1) काकस्यउपदेशः।
(2) मृगकाकशुगालानाम्‌ एकत्र निवासः।