मराठी

∫ Cot X + Cot 3 X 1 + Cot 3 X Dx - Mathematics

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

\[\int\frac{\cot x + \cot^3 x}{1 + \cot^3 x} \text{ dx}\]
बेरीज
Advertisements

उत्तर

\[\text{We have}, \]
\[I = \int\left( \frac{\cot x + \cot^3 x}{1 + \cot^3 x} \right) dx\]
\[ = \int\left[ \frac{\cot x \left( 1 + \cot^2 x \right)}{1 + \cot^3 x} \right]dx\]
\[ = \int\left( \frac{\cot x {cosec}^2 x}{1 + \cot^3 x} \right) dx\]
\[\text{Putting} \cot x = t\]
\[ \Rightarrow - \text{ cosec}^2 x\ dx = dt\]
\[ \Rightarrow \text{cosec}^2 x\ dx = - dt\]
\[ \therefore I = - \int\frac{\text{ t  dt}}{1 + t^3}\]
\[ = - \int\frac{\text{ t  dt}}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)}\]
\[\text{ Let  } \frac{t}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)} = \frac{A}{t + 1} + \frac{Bt + C}{t^2 - t + 1}\]
\[ \Rightarrow \frac{t}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)} = \frac{A \left( t^2 - t + 1 \right) + \left( Bt + C \right) \left( t + 1 \right)}{\left( t + 1 \right) \left( t^2 - t + 1 \right)}\]
\[ \Rightarrow t = A \left( t^2 - t + 1 \right) + B t^2 + Bt + Ct + C\]
\[ \Rightarrow t = \left( A + B \right) t^2 + \left( B + C - A \right) t + A + C\]
\[\text{Equating Coefficients of like terms}\]
\[A + B = 0 . . . . . \left( 1 \right)\]
\[B + C - A = 1 . . . . . \left( 2 \right)\]
\[A + C = 0 . . . . . \left( 3 \right)\]
\[\text{Solving} \left( 1 \right), \left( 2 \right) \text{and} \left( 3 \right), \text{we get}\]
\[A = - \frac{1}{3}\]
\[B = \frac{1}{3}\]
\[C = \frac{1}{3}\]
\[ \therefore \frac{t}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)} = - \frac{1}{3 \left( t + 1 \right)} + \frac{1}{3} \left( \frac{t + 1}{t^2 - t + 1} \right)\]
\[ \Rightarrow \frac{t}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)} = - \frac{1}{3 \left( t + 1 \right)} + \frac{1}{6} \left[ \frac{2t + 2}{t^2 - t + 1} \right]\]
\[ \Rightarrow \frac{t}{\left( 1 + t \right) \left( t^2 - t + 1 \right)} = - \frac{1}{3 \left( t + 1 \right)} + \frac{1}{6} \left[ \frac{2t - 1 + 3}{t^2 - t + 1} \right]\]
\[ \therefore I = - \left[ - \frac{1}{3}\int\frac{dt}{t + 1} + \frac{1}{6}\int\left( \frac{2t - 1}{t^2 - t + 1} \right) dt + \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 - t + 1} \right]\]
\[ = + \frac{1}{3}\int\frac{dt}{t + 1} - \frac{1}{6}\int\left( \frac{2t - 1}{t^2 - t + 1} \right) dt - \frac{1}{2}\int\frac{dt}{t^2 - t + \frac{1}{4} - \frac{1}{4} + 1}\]
\[ = \frac{1}{3}\int\frac{dt}{t + 1} - \frac{1}{6}\int\frac{\left( 2t - 1 \right) dt}{\left( t^2 - t + 1 \right)} - \frac{1}{2}\int\frac{dt}{\left( t - \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[\text{ let t}^2 - t + 1 = p\]
\[ \Rightarrow \left( 2t - 1 \right) dt = dp\]
\[ \therefore I = \frac{1}{3}\int\frac{dt}{t + 1} - \frac{1}{6}\int\frac{dp}{p} - \frac{1}{2}\int\frac{dt}{\left( t - \frac{1}{2} \right)^2 + \left( \frac{\sqrt{3}}{2} \right)^2}\]
\[ = \frac{1}{3} \text{ log} \left| t + 1 \right| - \frac{1}{6} \text{ log} \left| p \right| - \frac{1}{2} \times \frac{2}{\sqrt{3}} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{t - \frac{1}{2}}{\frac{\sqrt{3}}{2}} \right) + C\]
\[ = \frac{1}{3} \text{ log }\left| t + 1 \right| - \frac{1}{6} \text{ log }\left| p \right| - \frac{1}{\sqrt{3}} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{2t - 1}{\sqrt{3}} \right) + C\]
\[ = \frac{1}{3} \text{ log }\left| \cot x + 1 \right| - \frac{1}{6} \text{ log }\left| \cot^2 x - \cot x + 1 \right| - \frac{1}{\sqrt{3}} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{\text{ 2 cot  x} - 1}{\sqrt{3}} \right) + C\]

shaalaa.com
  या प्रश्नात किंवा उत्तरात काही त्रुटी आहे का?
पाठ 19: Indefinite Integrals - Revision Excercise [पृष्ठ २०५]

APPEARS IN

आरडी शर्मा Mathematics [English] Class 12
पाठ 19 Indefinite Integrals
Revision Excercise | Q 130 | पृष्ठ २०५

व्हिडिओ ट्यूटोरियलVIEW ALL [1]

संबंधित प्रश्‍न

\[\int\frac{x^{- 1/3} + \sqrt{x} + 2}{\sqrt[3]{x}} dx\]

\[\int\frac{2 x^4 + 7 x^3 + 6 x^2}{x^2 + 2x} dx\]

\[\int\frac{\tan x}{\sec x + \tan x} dx\]

If f' (x) = 8x3 − 2xf(2) = 8, find f(x)


\[\int\frac{x^2 + 3x - 1}{\left( x + 1 \right)^2} dx\]

\[\int\sqrt{\frac{1 - \sin 2x}{1 + \sin 2x}} dx\]

\[\int\frac{1}{      x      \text{log x } \text{log }\left( \text{log x }\right)} dx\]

\[\int\frac{x \sin^{- 1} x^2}{\sqrt{1 - x^4}} dx\]

\[\int\frac{\sin\sqrt{x}}{\sqrt{x}} dx\]

\[\int\frac{\left( \sin^{- 1} x \right)^3}{\sqrt{1 - x^2}} dx\]

 


\[\int \cot^5 x  \text{ dx }\]

\[\int\frac{1}{4 x^2 + 12x + 5} dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{7 - 3x - 2 x^2}} dx\]

\[\int\frac{\sin 2x}{\sqrt{\cos^4 x - \sin^2 x + 2}} dx\]

\[\int\frac{x + 7}{3 x^2 + 25x + 28}\text{ dx}\]

\[\int\frac{6x - 5}{\sqrt{3 x^2 - 5x + 1}} \text{ dx }\]

\[\int x\ {cosec}^2 \text{ x }\ \text{ dx }\]


\[\int \cos^{- 1} \left( 4 x^3 - 3x \right) \text{ dx }\]

\[\int x^2 \tan^{- 1} x\text{ dx }\]

\[\int\left( e^\text{log  x} + \sin x \right) \text{ cos x dx }\]


\[\int\frac{x^3 \sin^{- 1} x^2}{\sqrt{1 - x^4}} \text{ dx }\]

\[\int e^x \frac{x - 1}{\left( x + 1 \right)^3} \text{ dx }\]

∴\[\int e^{2x} \left( - \sin x + 2 \cos x \right) dx\]

\[\int\frac{\sqrt{16 + \left( \log x \right)^2}}{x} \text{ dx}\]

\[\int\frac{18}{\left( x + 2 \right) \left( x^2 + 4 \right)} dx\]

\[\int\frac{x^2 - 3x + 1}{x^4 + x^2 + 1} \text{ dx }\]

\[\int e^x \left\{ f\left( x \right) + f'\left( x \right) \right\} dx =\]
 

\[\int\frac{\cos 2x - 1}{\cos 2x + 1} dx =\]

\[\int\frac{1 - x^4}{1 - x} \text{ dx }\]


\[\int \text{cosec}^2 x \text{ cos}^2 \text{  2x  dx} \]

\[\int \cos^3 (3x)\ dx\]

\[\int \cos^5 x\ dx\]

\[\int\frac{1}{\sqrt{3 - 2x - x^2}} \text{ dx}\]

\[\int x \sec^2 2x\ dx\]

\[\int \sin^{- 1} \left( 3x - 4 x^3 \right) \text{ dx}\]

\[\int \cos^{- 1} \left( 1 - 2 x^2 \right) \text{ dx }\]

\[\int e^{2x} \left( \frac{1 + \sin 2x}{1 + \cos 2x} \right) dx\]

\[\int\frac{x^2 + x + 1}{\left( x + 1 \right)^2 \left( x + 2 \right)} \text{ dx}\]

Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×