Question

आर्तवचक्र म्हणजे काय? आर्तवचक्राचे संक्षिप्त वर्णन करा.

Answer 1

1. स्त्री-प्रजनन संस्थेत दर 28 – 30 दिवसांच्या कालावधीने होणाऱ्या बदलांच्या पुनरावृत्तीमुळे आर्तवचक्र सुरू राहते.
2. पुटिका ग्रंथी संप्रेरक, पीतपिंडकारी संप्रेरक ही दोन पीयुषिकेतून सवणारी आणि इस्ट्रोजेन व प्रोजेस्टेरॉन ही अंडाशयातून स्रवणारी संप्रेरके अशी चार संप्रेरके या चक्राचे नियंत्रण करतात.
3. पुटिका ग्रंथी संप्रेरक च्या प्रभावामुळे अंडपेशीचा विकास होण्यास सुरुवात होते.
4. ही विकसनशील पुटिका ‘इस्ट्रोजेन' संप्रेरक स्रवते.
5. इस्ट्रोजन च्या प्रभावाखाली गर्भाशयाच्या अंतःस्तराची वाढ किंवा पुनर्निर्मिती होते. दरम्यानच्या कालावधीमध्ये या पुटिका पूर्ण वाढ होते.
6. पीतपिंडकारी संप्रेरकाच्या प्रभावामुळे अंडमोचन होते. म्हणजेच पूर्ण वाढ झालेली पुटिका फुटून त्यातील अंडपेशी अंडाशयाच्या बाहेर पडते.
7. अंडाशयामध्ये फुटलेल्या रिकाम्या पुटिका पासून प्रोजेस्टेरॉन निर्मिती करणारे पीतपिंड तयार होते.
8. प्रोजेस्टेरॉन च्या प्रभावाखाली गर्भाशयाच्या अंतःस्तरातील ग्रंथी स्रवतात. या अंतःस्तरावर भ्रूणाचे रोपण होते.
9. अंडपेशीचे फलन न झाल्यास पीतपिंडाचे रूपांतर श्वेतपिंडात होऊन इस्ट्रोजेन व प्रोजेस्टेरॉन या दोन्ही संप्रेरकांचे स्रवणे बंद पडते.
10. यामुळे गर्भाशयाच्या अंतःस्तराचा नास होतो. तेथील ऊती आणि अफलित अंडपेशी योनीमार्गाद्वारे रक्तस्रावाच्या रूपात बाहेर टाकली जाते. साधारणत: पाच दिवस हा रक्तस्राव सुरू राहतो. यालाच मासिक पाळी असे म्हणतात.
11. स्त्री गरोदर नसेल तर रजोनिवृत्ती येईपर्यंत दरमहिन्याला असे आर्तवचक्र सुरू राहते.