Advertisements
Advertisements
प्रश्न
यदि x = cos t, y = cos mt है, तो सिद्ध कीजिए कि `(1 - x^2) (d^2y)/(dx^2) - x (dy)/(dx) + m^2y = 0`।
Advertisements
उत्तर
⇒ दिया है: x = cos t, y = cos mt,
और हम जानते हैं कि,
`(dx)/(dt) = - sin t`
`(dy)/(dt) = - m sin mt`
⇒ अतः, `(dy)/(dx) = ((dy)/(dt))/((dx)/(dt))`
`(dy)/(dx) = (- m sin mt)/(- sin t)`
`(dy)/(dx) = (m sin mt)/(sin t)`
⇒ अब, (1 − x2) = 1 − cos2 t = sin2 t
∴ `(1 - x^2) (dy)/(dx) = sin^2 t * (m sin mt)/(sin t)`
`(1 - x^2) (dy)/(dx) = m sin t sin mt`
⇒ अब x के सापेक्ष अवकलन करने पर:
`d/(dx)[(1 - x^2)(dy)/(dx)] = d/(dx) (m sin t sin mt)`
⇒ यहाँ: `d/(dx) = 1/((dx)/(dt)) * d/(dt) = -1/(sin t) * d/(dt)`
`d/(dx) (m sin t sin mt) = -1/(sin t) * d(dt)(m sin t sin mt)`
= `-m/(sin t) (cos t sin mt + m sin t cos mt)`
= `-m (cos t sin mt)/(sin t) - m^2 cos mt`
= `- x (dy)/(dx) - m^2y`
∴ `d/(dx)[(1 - x^2)(dy)/(dx)] = - x (dy)/(dx) - m^2y`
⇒ अब, `d/(dx)[(1 - x^2)(dy)/(dx)] = (1 - x^2)(d^2y)/(dx^2) - 2x (dy)/(dx)`
⇒ अतः,
`(1 - x^2)(d^2y)/(dx^2) - 2x (dy)/(dx) = - x (dy)/(dx) - m^2y`
`(1 - x^2) (d^2y)/(dx^2) - x (dy)/(dx) + m^2y = 0`
अतः सिद्ध हुआ।
