Advertisements
Advertisements
प्रश्न
सूत्रधारं नियोज्य सुभाषितानां नाट्यीकरणं कुरुत।
Advertisements
उत्तर
नाट्यीकरणम्: सुभाषितानां प्रेरणा
पात्राणि च परिचयः
- सूत्रधारः (मञ्चस्य सञ्चालकः, वेषभूषा परम्परागतसंस्कृतानुसारिणी)
- प्रथमः छात्रः (सुशीलः): उद्यमिनः पक्षधरः
- द्वितीयः छात्रः (नमितः): विनयशीलः, विद्यायाः महत्त्वं जाञानिकः
- तृतीयः छात्रः (सुजनः): सत्सङ्गतेः गुणग्राहकः
(मञ्चस्य प्रकाशः भवति। सूत्रधारः हस्ते पुस्तकं धृत्वा मञ्चस्य मध्ये प्रविशति।)
सूत्रधारः (सस्मितम्) नमो नमः प्रेक्षकेभ्यः! स्वागतमत्र नाट्यमञ्चे। अपि जानीथ यूयं यद् जीवनस्य वास्तविकः आनन्दः कुत्र अस्ति? संस्कृतसुभाषितानाम् अमूल्यमौक्तिकेषु एव जीवनस्य सरणिः निर्मिता अस्ति। तत्रैव प्रेरणा, तत्रैव च मोदः (आनन्दः) निहितः। अद्य वयं तानि एव सुभाषितानि एकस्य लघुसंवादस्य (नाट्यस्य) माध्यमेन उपहरामः। पश्यतु तावत् प्रथमं दृश्यम्!
(सूत्रधारः अपनीयते। मञ्चे सुशीलः निराशः उपविश्य चिन्तयति, तदा तस्य मित्रं नमितः तत्रागत्य तं स्पृशति।)
सुशीलः (दीर्घं निःश्वासं मुक्त्वा) किं मया श्रमेण करणीयम्? यस्य भाग्येषु यल्लिखितं तत् एव भविष्यति। मया किमपि कर्तुं न शक्यते।
नमितः (दृढस्वरेण) मित्र, एषः मूर्खतानां विचारः! भाग्यस्य भरोसे उपविशन्तः केवलं पतनं प्राप्नुवन्ति। स्मरतु तावत् सुभाषितम्
न हि सुप्तस्य सिंहस्य प्रविशन्ति मुखे मृगाः।
उद्योगिनं पुरुषसिंहमुपैति लक्ष्मीः॥
सुशीलः (सचेतनः भूत्वा उत्तिष्ठति) सत्यमुक्तं भवता! उद्यमेन विना किमपि न सिद्ध्यति। मया अद्यैव आरभ्य स्वकर्मणि प्रवृत्तेन भवितव्यम्।
(तौ निष्पद्येते। अपरः दृश्यः मञ्चे आगच्छति। नमितः अन्येन मित्रेण सुजनेन सह सम्भाषणं करोति।)
सुजनः (प्रसन्नेन मनसा) अद्य मया एकः महान् विद्वान् दृष्टः। सः एतावत् ज्ञानी भूत्वा अपि कति विनीतः आसीत्! मया अवगच्छति यत् विद्यायाः फलं किम् अस्ति।
नमितः आम्र सुजन, सत्यमेतत्। या विद्या विनयं न ददाति सा तु व्यर्थैव। शास्त्रेषु स्पृहणीयं गीतम्
विद्या ददाति विनयं विनयाद्याति पात्रताम्।
पात्रत्वाद्धनमाप्नोति धनाद्धर्मस्ततः सुखम्॥
सुजनः अहो! विद्या एव मानवस्य वास्तविकं भूषणम् अस्ति, यतः विनयेन सहैव जीवनस्य सर्वाणि सुखानि प्राप्यन्ते।
(सर्वे पात्राणि मञ्चे एकत्र आगच्छन्ति, सूत्रधारः अपि पुनः मञ्चमागच्छति।)
सूत्रधारः (प्रेक्षकान् प्रति) पश्यत! कथं एतानि सुभाषितानि अस्माकं जीवनं दिशं प्रदर्शयन्ति। उद्यमः, विद्या, विनयः च एव मानवस्य जीवने मुकुटमिव सन्ति। आगच्छतु, वयं अपि एतान् सुभाषितान् जीवने आचरामः मोदं च वितरामः।
(सर्वे मिलित्वा वदन्ति)
“मोदं वितनोतु संवादः, संस्कृतस्य प्रचारः भवतु!”
