हिंदी

समासाचे नाव व सामासिक शब्द यांच्या जोड्या जुळवून लिहा समासाचे नाव सामासिक शब्द (१) तत्पुरुष समास (अ) स्त्रीपुरुष, गुणदोष (२) अव्ययीभाव समास (आ) महात्मा, पंचधातू (३) बहुव्रीही समास (इ) प्रतिवर्षी,

Advertisements
Advertisements

प्रश्न

समासाचे नाव व सामासिक शब्द यांच्या जोड्या जुळवून लिहा

समासाचे नाव

सामासिक शब्द

(१) तत्पुरुष समास

(अ) स्त्रीपुरुष, गुणदोष

(२) अव्ययीभाव समास

(आ) महात्मा, पंचधातू

(३) बहुव्रीही समास

(इ) प्रतिवर्षी, आजन्

(४) द्वंद्व समास

(ई) लक्ष्मीकांत, निर्धन
टिप्पणी लिखिए
Advertisements

उत्तर

समासाचे नाव

सामासिक शब्द

(१) तत्पुरुष समास

महात्मा, पंचधातू

(२) अव्ययीभाव समास

प्रतिवर्ष, आजन्म

(३) बहुव्रीही समास

लक्ष्मीकांत, निर्धन

(४) द्वंद्व समास

स्त्रीपुरुष, गुण दोष.

shaalaa.com
समास
  क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
अध्याय 2.12: रंगरेषा व्यंगरेषा - कृती (३) [पृष्ठ ५८]

APPEARS IN

बालभारती Marathi Yuvakbharati [English] Standard 12 Maharashtra State Board
अध्याय 2.12 रंगरेषा व्यंगरेषा
कृती (३) | Q 3 | पृष्ठ ५८

संबंधित प्रश्न

कंसात समासांची नावे दिलेली आहेत. पुढे दिलेल्या सामासिक शब्दांसमोर त्यापैकी योग्य समासाचे नाव लिहा :
चहापाणी - ____________.


कंसात समासांची नावे दिलेली आहेत. पुढे दिलेल्या सामासिक शब्दांसमोर त्यापैकी योग्य समासाचे नाव लिहा :
सुईदोरा - ____________.


खालील सामासिक शब्दांचा विग्रह करून समास ओळखा.

ताणतणाव -


खालील वाक्यांतील सामासिक शब्द ओळखून अधोरेखित करा.

नागरिकांनी गरजू विद्यार्थ्यांना यथाशक्ती मदत केली.


खालील तक्ता पूर्ण करा.

अ. क्र. सामासिक शब्द विग्रह
(१) ______ जन्मापासून
(२) प्रतिदिन ______
(३) ______ कंठापर्यंत
(४) व्यक्तिगणिक ______
(५) ______ प्रत्येक दारी

खालील वाक्यांतील सामासिक शब्द ओळखून अधोरेखित करा.

मेट्रो रेल्वेचा लोकार्पण सोहळा थाटामाटात पार पडला.


खालील वाक्यांतील सामासिक शब्द ओळखून अधोरेखित करा.

सुप्रभाती तलावात नीलकमल उमललेले दिसले.


खालील वाक्यांतील सामासिक शब्द ओळखून अधोरेखित करा.

शिक्षण प्रक्रियेत पालक, शिक्षक आणि विद्यार्थी हा आदर्श त्रिकोण असतो.


तत्पुरुष समासाचे प्रकार ओळखून खालील तक्ता पूर्ण करा.

अ. क्र.
सामासिक शब्द

समासाचा विग्रह

समासाचे नाव

(१)

______

सहा मासांचा (महिन्यांचा) समूह

______

(२)

ग्रंथालय

____________

______

(३)

______

____________

कर्मधारय

(४)

त्रिदल

____________

______

(५)

______

बालकांसाठीचे मंदिर

______

(६)

नरश्रेष्ठ

____________

______

(७)

______

____________

विभक्ती तत्पुरुष


खालील तक्ता पूर्ण करा.

अ. क्र. सामासिक शब्द

समासाचा विग्रह

समासाचे नाव

(१)

____________

माय आणि लेकरे

____________

(२)

इष्टानिष्ट

____________

____________

(३)

____________

____________

समाहार द्वंद्व

(४)

____________

लहान किंवा मोठे

____________

(५)

घरदार

____________

____________

(६)

____________

____________

इतरेतर द्वंद्व

(७)

भलेबुरे

____________

____________

(८)

कुलूपकिल्ली

____________

____________


खालील उदाहरणे अभ्यासा व त्यातील सामासिक शब्द अधोरेखित करा.

कृष्णा हा माझा सहाध्यायी आहे.


खालील उदाहरणे अभ्यासा व त्यातील सामासिक शब्द अधोरेखित करा.

काल रात्री आमच्या परिसरात नीरव शांतता होती.


खालील उदाहरणे अभ्यासा व त्यातील सामासिक शब्द अधोरेखित करा.

रावणाला दशमुख असेही संबोधले जाते.


खालील तत्पुरुष समासातील सामासिक शब्दांच्या विग्रहाचा अभ्यास करून त्यांतील विभक्ती ओळखा.

सामासिक शब्द   विग्रह विभक्ती
(अ) सभागृह सभेसाठी गृह ______
(आ) कलाकुशल कलेत कुशल ______
(इ) ग्रंथालय ग्रंथांचे आलय ______
(ई) कष्टसाध्य कष्टाने साध्य ______
(उ) रोगमुक्त रोगापासून मुक्त ______

खालील वाक्यातील सामासिक शब्द ओळखा व त्या शब्दाचा विग्रह करा.

सैनिकांच्या देशार्पणाचा आदर करावा.


खालील वाक्यातील सामासिक शब्द ओळखा व त्या शब्दाचा विग्रह करा.

पाठ्यपुस्तकातील सर्व कविता संकेतला तोंडपाठ आहेत.


खालील वाक्य वाचून त्यातील सामासिक शब्द ओळखा व त्याचा विग्रह करा.

तलावातील नीलकमल किती शोभून दिसते आहे! 


खालील सामासिक शब्दाचा विग्रह करा.

पुरुषोत्तम - ______


खालील वाक्य वाचून त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

शाळेत आता हिंदी सप्ताह चालू आहे - ______ 


खालील सामासिक शब्दाचा विग्रह करा.

पंचपाळे - ______ 


खालील वाक्य वाचा आणि त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

ती दोघे बहीणभाऊ आहेत - ______ 


खालील वाक्य वाचा आणि त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

खरेखोटे समजल्याशिवाय अभिप्राय देऊ नये - ______


खालील सामासिक शब्दाचा विग्रह करा.

कृष्णार्जुन - ______ 


खालील सामासिक शब्दाचा विग्रह करा.

विटीदांडू - ______


खालील वाक्य वाचा आणि त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

कुठलीही गोष्ट स्वीकारण्यापूर्वी सत्यासत्याचा विचार करावा - ______ 


खालील वाक्य वाचा व त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

कोपऱ्यावरच्या मंडईत भाजीपाला चांगला मिळतो - ______ 


खालील वाक्य वाचा व त्यातील सामासिक शब्द ओळखा.

गरिबास कपडालत्ता द्यावा, अन्नपाणी द्यावे - ______ ______


खाली दिलेल्या सामासिक शब्दांचा आपण विग्रह व समासाचे नाव असा अभ्यास करावा.

सामासिक शब्द विग्रह समासाचे नाव
नीलकमल    
महाराष्ट्र    
भाषांतर    
पांढराशुभ्र    
घननीळ    
शामसुंदर    
कमलनयन    
नरसिंह    
विद्याधन    
रक्तचंदन    
घनश्याम    
काव्यामृत    
पुरुषोत्तम    
महादेव    

खाली दिलेल्या सामासिक शब्दांचा विग्रह व समासाचे नाव लिहा.

सामासिक शब्द विग्रह समासाचे नाव
पंचारती    
त्रिभुवन    
नवरात्र    
सप्ताह    
अष्टाध्यायी    
पंचपाळे    
द्विदल    
बारभाई    
त्रैलोक्य    

खाली दिलेल्या सामासिक शब्दांचा विग्रह व समासाचे नाव लिहा.

सामासिक शब्द विग्रह समासाचे नाव
१) इतरेतर द्वंद्व समास
बहिणभाऊ    
आईवडील    
नाकडोळे    
सुंठसाखर    
कृष्णार्जुन    
विटीदांडू    
कुलूपकिल्ली    
स्त्रीपुरुष    
२) वैकल्पिक द्वंद्व समास
बरेवाईट    
सत्यासत्य    
चारपाच    
तीनचार    
खरेखोटे    
३) समाहार द्वंद्व समास
अंथरूण पांघरूण    
भाजीपाला    
कपडालत्ता    
अन्नपाणी    
पालापाचोळा    
केरकचरा    

खालील तक्ता पूर्ण करा.

सामासिक शब्द विग्रह समासाचे नाव
आईवडील    
नवरात्र    

पुढील विग्रहावरून सामासिक शब्द व समास ओळखा:

विग्रह सामासिक शब्द समासाचे नाव
प्रत्येक घरी    

योग्य पर्याय निवडा:

‘प्रतिक्षण’ या सामासिक शब्दातील समासाचे नाव लिहा.


‘दशदिशा’ या सामासिक शब्दातील समासाचे नाव लिहा.


योग्य जोड्या जुळवा.

क्र. सामासिक शब्द समासाचे नाव
i. विटीदांडू द्विगू
ii. नीलकमल समाहार द्वंद्व
iii. पंचपाळे इतरेतर द्वंद्व
iv. भाजीपाला कर्मधारय

पुढील सामासिक शब्दांचा विग्रह करून समासाचे नाव लिहा.

विनाकारण


पुढील सामासिक शब्दांचा विग्रह करून समासाचे नाव लिहा.

लोकप्रिय


पुढील सामासिक शब्दांसमोर समासाचे नाव लिहा.

सुईदोरा


पुढील तक्ता पूर्ण करा.

सामासिक शब्द विग्रह समासाचे नाव
यथायोग्य ______ ______

‘पतिपत्नी’ या सामासिक शब्दातील समास ओळखून लिहा.


  ‘अ’ गट ‘ब’ गट
1 सूर्याचा उदय झाला. सूर्योदय झाला.
2 प्रत्येक दिवशी त्याची प्रतिष्ठा वाढत गेली. दिवसेंदिवस त्याची प्रतिष्ठा वाढत गेली.

बोलण्याच्या ओघात आपण शब्दातील परस्परसंबंध दाखवणारे विभक्ती प्रत्यय गाळून सुटसुटीत असे जोडशब्द बनवतो. शब्दांच्या अशा एकत्रीकरणाला ‘समास’ असे म्हणतात. शब्दांच्या अशा एकत्रीकरणाने जो जोडशब्द तयार होतो त्याला ‘सामासिक शब्द’ म्हणतात.

समास विग्रह - सामासिक शब्द कोणत्या शब्दांपासून तयार झाला, हे स्पष्ट करण्यासाठी आपण त्याची फोड करताे. या फोड करून दाखवण्याच्या पद्धतीला ‘विग्रह’ म्हणतात. वर ‘ब’ गटात सामासिक शब्द आहेत, तर ‘अ’ गटात विग्रह आहेत.


खालील सामासिक शब्दाचा विग्रह करा.

सामासिक शब्द विग्रह
यथाश ...........

Share
Notifications

Englishहिंदीमराठी


      Forgot password?
Use app×