Question

पञ्चमहाव्रतेषु कस्यापि एकस्य व्रतस्य विषये सहपाठिनां पुरतः आगत्य वदत।

Answer 1

आदरणीयैः गुरुभिः, प्रिय-सहपाठिभिः च सर्वेभ्यः सप्रेम नमस्ते!

अद्य अहम् अत्र पञ्चमहाव्रतेषु अन्यतमस्य अतीव महत्त्वपूर्णस्य व्रतस्य ‘अहिंसायाः’ विषये स्वविचारान् उपस्थापयामि।

जैनदर्शने “अहिंसा परमो धर्मः” इति केवलं एकं वाक्यं नास्ति, अपितु सम्पूर्णस्य जीवनस्य दर्शनम् अस्ति। अहिंसायाः अर्थः केवलं शारीरिकरूपेण कस्यचित् हननं वा ताडनं वा वारयितुं नास्ति, अपितु मनसा, वचा, काया च कस्यचिद् अपि जीवस्य लेषमात्रेणापि अहितं न करणम् अस्ति।

अस्य व्रतस्य जीवने कीदृशी प्रासङ्गिकता अस्ति, तत् एतेषु बिन्दुसु द्रष्टुं शक्यते:

1. सर्वजीवेषु समभावः: अहिंसा व्रतम् अस्मान् शिक्षयति यत् यथा अस्माकं प्राणाः प्रियाः सन्ति, तथैव संसारे स्थितानां सर्वेषां लघूनां महतां च जीवानां प्राणाः अपि प्रमुखाः सन्ति। कस्यापि जीवस्य अधिकारेषु अतिक्रमणं न करणीयम्।
2. मानसिकशान्तिः क्रोधस्य त्यागः च: यदा मनुष्यः अहिंसायाः मार्गे चलती, तदा तस्य मनसि द्वेषः, ईर्ष्या, क्रोधः च स्वयम् क्षयं गच्छन्ति। क्रोधात् एव हिंसारूपाणि पापानि उद्भवन्ति। अतः अहिंसा मनसः पवित्रतां रक्षितुम् सहायकः भवति।
3. सामाजिकसौहार्दम्: वर्तमानकाले समाजे या अशान्तिः, कलहः, युद्धानि च दृश्यन्ते, तेषां मूले हिंसा एव वर्तते। यदि वयं विचारेषु, आचारे च अहिंसायाः पालनं कुर्मः, तर्हि समाजः राष्ट्रं च शान्तिपूर्णं भवितुम् शक्नोति।
4. उपसंहारः: अतः अहिंसा केवलं साधूनाम् कृते न, अपितु प्रत्येकस्य मानवस्य कृते जीवने आचरणीयं श्रेष्ठतमं महाव्रतमस्ति। वयं सर्वे अपि स्वस्य दैनिकजीवने विचारैः वाचा च अहिंसायाः पालनं कुर्मः, इत्येव अस्याः गोष्ठ्याः मुख्यः उद्देश्यः अस्ति।

धन्यवादः! जयतु भारतम्, सर्वे भवन्तु सुखिनः!