Question

पितुः महाविद्यालयं गत्वा अर्णवेन कणादविषये कानि कानि पुस्तकानि दुष्टानि? तेन पित्रा सह का चर्चा कृता? इत्यस्य विषये संवादं रचयत।

Answer 1

संवादः: अर्णवः पित्रा सह कणादविषये चर्चाम् करोति।

अर्णवः	(सप्रमोदम्) पितः! अद्य भवतः महाविद्यालयस्य ग्रन्थालयं गत्वा अहं बहु आनन्दितः अभवम्। तत्र मया महर्षिकणादविषये अनेकानि अपूर्वाणि पुस्तकानि दृष्टानि।
पिता	(सस्मितम्) साधु वत्स! तत्र त्वया कानि कानि पुस्तकानि दृष्टानि? कानिचित् नामानि स्मरसि वा?
अर्णवः	आम् पितः! मया तत्र कणादमुनिना रचितं मूलं ‘वैशेषिकसूत्रम्’ दृष्टम्। तस्य उपरि प्रशस्तपादमुनेः ‘पदार्थधर्मसङ्ग्रहः’ (प्रशस्तपादभाष्यम्) तथा उदयनाचार्यस्य ‘किरणावली’ इति ग्रन्थद्वयमपि मया अवलोकितम्।
पिता	शोभनम्! एतानि तु वैशेषिकदर्शनस्य अतीव महत्त्वपूर्णाणि पुस्तकानि सन्ति। कणादस्य सिद्धान्तं पठित्वा त्वया किं ज्ञातम्?
अर्णवः	पितः! मया ज्ञातं यत् महर्षिः कणादः जगतः मूलकारणं ‘परमाणुं’ (Atom) मन्ते। सः आधुनिकविज्ञानात् सहस्रवर्षपूर्वं एव परमाणुसिद्धान्तं प्रतिपादितवान्।
पिता	सत्यम् अर्णव! कणादः एव संसारस्य प्रथमः परमाणुवैज्ञानिकः आसीत्। तेन जगति विद्यमानाः सर्वे पदार्थाः कतिसु वर्गेषु विभक्ताः?
अर्णवः	तेन सर्वे विषयाः सप्तसु पदार्थेषु विभक्ताः- द्रव्य, गुण, कर्म, सामान्य, विशेष, समवाय, अभाव च। सः द्रव्येषु पृथिवी-अप्-तेजो-वायु-आकाश-काल-दिग्-आत्म-मनांसि इति नव द्रव्याणि मन्यते।
पिता	अतिसुन्दरम्! त्वया तु सम्यक् अध्ययनं कृतम्। कणादस्य एषः वैज्ञानिकदृष्टिकोणः अस्माकं कृते गौरवस्य विषयः अस्ति।
अर्णवः	आम् पितः! अस्माकं ऋषिमुनयः केवलाः आध्यात्मिकाः न, अपितु श्रेष्ठाः वैज्ञानिकाः अपि आसन्। अहं एतानि पुस्तकानि पुनः पठितुम् इच्छामि।
पिता	अवश्यं वत्स! अहं तव साहाय्यं करिष्यामि। स्वाध्यायेन एव ज्ञानं वर्धते।