Advertisements
Advertisements
प्रश्न
माध्यमभाषया ससन्दर्भ स्पष्टीकुरुत।
किं वा शुचा? न पुरुषस्य फलेऽधिकार:।
विस्तार में उत्तर
Advertisements
उत्तर १
English:
- Meaning: Or what is the use of grieving? Man has no control over the fruit of his actions.
- Context & Explanation:
- After the chain of misunderstandings caused by the traveler’s frantic knocking, utter chaos enveloped the house. The youth leaped from the window, inadvertently crashing down upon a tethered animal and injuring it.
- Hearing the commotion, the village physician (vaidya) was summoned amidst the confusion, but his treatment attempts went awry, leading to further comical devastation.
- Witnessing his efforts yield unexpected and contrary results, the individual reflects philosophically to console himself amidst the catastrophe.
- Echoing the core philosophy of the Bhagavad Gita, he rationalizes that human agency is limited purely to taking action, while the ultimate outcomes or fruits lie entirely beyond one’s control. Therefore, wallowing in grief over unintended results is meaningless.
shaalaa.com
उत्तर २
हिन्दी:
- अर्थ: अथवा शोक करने से क्या लाभ? कर्म के फल पर मनुष्य का अधिकार नहीं है।
- व्याख्या:
- घर में मचे उपद्रव, खिड़की से युवक के कूदने और उसके बाद घटी दुर्घटनाओं से स्थिति पूर्णतः बिगड़ जाती है। सहायता के लिए किए गए प्रयास भी उल्टे साबित होते हैं।
- जब सभी योजनाएं व्यर्थ हो जाती हैं और अनपेक्षित परिणाम सामने आते हैं, तब पात्र परिस्थितियों से विवश होकर अपने मन को ढाढ़स बँधाते हुए यह उक्ति कहता है।
- यह कथन सीधे तौर पर श्रीमद्भगवद्गीता के कर्मयोग दर्शन (कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन) का स्मरण कराता है। इसका आशय यह है कि मनुष्य केवल प्रयत्न कर सकता है, किन्तु अंतिम फल उसके वश में नहीं होता। अतः जो अनिष्ट घटित हो चुका है, उसके लिए रोना या पछताना सर्वथा व्यर्थ है।
shaalaa.com
उत्तर ३
मराठी:
- अर्थ: किंवा शोक करून तरी काय उपयोग? मनुष्याचा फळावर (परिणामावर) अधिकार नाही.
- स्पष्टीकरण:
- प्रवाशाने दार ठोठावल्याने सुरू झालेल्या गोंधळात एका तरुणाने खिडकीतून उडी मारली, ज्यामुळे जनावराला दुखापत झाली आणि पुढे गावात मोठा गदारोळ माजला.
- उपचारासाठी वैद्याला पाचारण करण्यात आले, परंतु एकामागून एक अकल्पित घडामोडी घडून परिस्थिती हाताबाहेर गेली व प्रयत्नांचे उलटेच परिणाम समोर आले.
- झालेल्या अनपेक्षित नुकसानीमुळे आणि योजना निष्फळ ठरल्यामुळे संबंधित व्यक्ती स्वतःचे सांत्वन करण्यासाठी हा तात्त्विक विचार मांडते.
- येथे श्रीमद्भगवद्गीतेतील प्रसिद्ध तत्त्वज्ञानाचा आधार घेतला आहे की, माणसाच्या हातात केवळ कर्म करणे असते, त्याचे फळ काय मिळेल यावर मनुष्याचा ताबा नसतो. म्हणूनच घडलेल्या अघटित प्रसंगाबद्दल व्यर्थ शोक करत बसण्यात काहीही अर्थ नाही.
shaalaa.com
क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
