Question

खालील विधानाचे भौगोलिक कारणे लिहा.

निरक्षरता, दारिद्रय यांसारख्या घटकांचा प्रादेशिक विकासावर परिणाम होतो.

Answer 1

1. विकास स्वतःच एक सापेक्ष संकल्पना आहे.
2. विकासाचे अनेक निर्देशांक आहेत. विविध उपक्रमांद्वारे प्रदेशाचे उत्पन्न, लोकसंख्येची गुणवत्ता आणि प्रमाण, शिक्षण, आयुर्मान, दारिद्रय इत्यादी विकासाचे काही निर्देशांक आहेत, परंतु केवळ एकच निर्देशक प्रदेशाच्या विकासाचे निर्धारण करणारा एकमेव घटक असू शकत नाही.
3. लोकसंख्येची घनता, वय, लिंग, प्रजनन क्षमता, मृत्युदर, व्यावसायिक रचना, साक्षरता दर, आयुर्मान इत्यादी घटक त्या प्रदेशातील संसाधनांवरील दबाव ठरवतात.
4. ज्या देशांमध्ये लोकसंख्यावाढीचा दुसरा टप्पा सुरू आहे त्यांना निरक्षरता आणि दारिद्रयच्या समस्या भेडसावत आहे. हे देश जगातील सर्वात कमी विकसित देश आहेत. उदाहरणार्थ, अनेक आफ्रिकन देश निरक्षरता आणि दारिद्रयामुळे कमी विकसित झाले आहेत.
5. म्हणून, आपण असे म्हणू शकतो की निरक्षरता, दारिद्रय सारखे घटक प्रादेशिक विकासावर परिणाम करतात.

Answer 2

लोकसंख्या आणि प्रादेशिक विकास हे दोन्ही घटक एकमेकांवर परिणाम करतात. म्हणजेच लोकसंख्येचे घटक प्रादेशिक विकास ठरवतात आणि प्रादेशिक विकास लोकसंख्येचे गुणात्मक घटक ठरवतात. जर जास्त लोकसंख्येचे साक्षरतेचे प्रमाण कमी असेल आणि निरक्षरता जास्त असेल, तर त्याचा परिणाम कुशल मनुष्यबळाच्या उपलब्धतेवर होतो. साहजिकच असा प्रदेश आर्थिक विकासात मागे पडतो. त्याचबरोबर लोकांचे राहणीमान निम्न दर्जाचे असल्यास आणि त्यांची कार्यशक्ती कमी असल्यास दारिद्र्य रेषेखाली असणाऱ्या लोकांचे जास्त प्रमाण विकासात अडथळे ठरतात.