Question

समुद्र कोंडून पडलाय गगनचुंबी इमारतींच्या गजांआड.
तो संत्रस्त वाटतो संध्याकाळीं : पिंजारलेली दाढी, झिंज्या.
हताशपणे पाहत असतो समोरच्या बत्तिसाव्या मजल्यावरील मुलाकडे,
ज्याचं बालपण उंचच उंच पण अरुंद झालंय
आणि त्याची त्याला कल्पनाच नाही.

या ओळींतून सूचित होणारे भावसौंदर्य उलगडून दाखवा.

Answer 1

वसंत आबाजी डहाके यांच्या ‘समुद्र कोंडून पडलाय’ या कवितेतील या ओळी महानगरीय जीवनातील कोंडी आणि बालपणाचे हरवलेले स्वातंत्र्य यांचे हृदयद्रावक चित्रण करतात. या ओळींमधून प्रामुख्याने निसर्गाची होणारी घुसमट आणि आधुनिक जीवनशैलीचा मुलांच्या मनावर होणारा परिणाम हे दोन प्रमुख भाव व्यक्त होतात.

कवीने समुद्राचे मानवीकरण केले आहे. अथांग पसरलेला समुद्र जेव्हा गगनचुंबी इमारतींच्या गजांआड अडकतो, तेव्हा तो एखाद्या कैद्यासारखा वाटतो. ‘पिंजारलेली दाढी आणि झिंज्या’ या प्रतिमांतून समुद्राचे अस्वस्थपण आणि त्याचे संत्रस्त होणे स्पष्ट दिसते. तो केवळ एक पाण्याचा उरलेला साठा नसून, तो महानगरीय सिमेंटच्या जंगलात आपली ओळख हरवून बसलेला एक हताश वृद्ध वाटतो.

या ओळींमधील सर्वात महत्त्वाचा भाव म्हणजे ‘बत्तिसाव्या मजल्यावरील मुला’ बद्दल वाटणारी करुणा. त्या मुलाचे बालपण ‘उंच’ झाले आहे (म्हणजे तो भौतिकदृष्ट्या प्रगत वातावरणात आहे), पण ते ‘अरुंद’ झाले आहे. याचा अर्थ असा की, त्या मुलाला मोकळी मैदाने, निसर्ग आणि अथांगता अनुभवायला मिळत नाही. तो केवळ चार भिंतींच्या आणि खिडक्यांच्या चौकटीत अडकला आहे. शोकांतिका अशी आहे की, त्या मुलाला आपल्या या मर्यादित बालपणाची जाणीवही नाही. समुद्राच्या डोळ्यांतील हताशपणा हा प्रत्यक्षात निसर्गाचा मानवी संस्कृतीला दिलेला इशारा आहे. अशा प्रकारे, या ओळींतून महानगरीय संस्कृतीतील कृत्रिमता आणि निसर्गापासून दुरावलेल्या मानवी जीवनाचे भावसौंदर्य प्रभावीपणे उलगडते.