Question

आंतरजालाच्या साहाय्याने महाराष्ट्रातील संत कवयित्रींची माहिती मिळवा.

Answer 1

महाराष्ट्र हि एक संतांची भूमी म्हणून ओळखली जाते. त्यात काही स्त्री संत देखील होऊन गेले आहेत.

|| संत जनाबाई ||

संत नामदेवांच्या सहवासात राहून विठ्ठल भक्तीचा ध्यास घेतला होता. म्हणून त्यांची ओळख संत कवयित्री जनाबाई अशी होती. विठू माझा संत जनाबाई यांचा प्रसिद्ध अभंग. महाराष्ट्राच्या खेड्यापाड्यातून अजूनही स्त्रिया जात्यावर दळण दळताना, कांडताना संत जनाबाईच्या ओव्या गातात.

लेकुरवाळा, संगे गोपाळांचा मेळा।।

स्त्रीजाणीव करून देणारा त्यांचा डोईचा पदर आला खांद्यावरी। भरल्या बाजारी जाईन मी हा अभंग संत जनाबाईच्या नावावर एकूण सुमारे ३५० अभंग सकल संत गाथा या ग्रंथात मुद्रित झाले आहेत.

|| संत वेणाबाई ||

बहू कष्टलो पातलो जी स्वदेशा !
प्रजा बोलती कौल दे राघवेशा !!

मध्ययुगीन काळात विधवा स्त्रीने कीर्तन करणे हि एक क्रांतीच असायची पण वयाच्या १० व्या वर्षी विधवा झालेल्या संत वेणाबाईनी समर्थ रामदासांचे शिष्यत्व स्वीकारून त्या कीर्तन करू लागल्या. स्त्री-शिष्यांपैकी फक्त वेणाबाईनाच उभे राहून कीर्तन करण्याचा अधिकार मिळाला होता.

वेणाबाईच्या शैली हि वेगळीच आणि उठावदार होती. त्या स्वतः गीतरचना, अभंग रचना करतच, आणि त्यासोबत गात देखील असत. 'दासविश्रामधाम' या ग्रंथाचे कर्ते आत्मारामबुवा वेणाबाईंचे वर्णन फार छान करतात.

“धन्य वेणाई वेणुमोहित।
वेणुविण गाय सप्रेमयुक्त।।
वेणुधर हरि होय तटस्थ
वेणांकधरवाणी मोहळे।।'

|| संत मुक्ताबाई ||

मराठी साहित्याचे दालन ज्यांच्या मुळे संपन्न झाले आहे अशा ज्ञानदेवांच्या भेनी म्हणजे मुक्त बाई. मुक्ताबाई यांनी ४१ अभंग लिहली आहेत . मुकताबाईचा असा विश्वास होता की संत म्हणजे इतरांवरील टीका स्वीकारणे म्हणून त्या म्हणाल्या, “संत जेणे वहावे, जग बोलण सोसावे“ मुक्ताबाई यांना मुक्ताई या नावानेही ओळखल्या जाते.