Advertisements
Advertisements
प्रश्न
\[\int\frac{1}{5 - 4 \sin x} \text{ dx }\]
योग
Advertisements
उत्तर
\[\text{ Let I } = \int\frac{1}{5 - 4 \sin x}dx\]
\[\text{ Putting sin x} = \frac{2 \tan \frac{x}{2}}{1 + \tan^2 \frac{x}{2}}\]
\[ \therefore I = \int\frac{1}{5 - 4 \times \frac{2 \tan \frac{x}{2}}{1 + \tan^2 \frac{x}{2}}}dx\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \tan^2 \frac{x}{2} \right)}{5 \left( 1 + \tan^2 \frac{x}{2} \right) - 8 \tan \frac{x}{2}}dx\]
\[ = \int\frac{\sec^2 \frac{x}{2}}{5 \tan^2 \frac{x}{2} - 8 \tan \frac{x}{2} + 5}dx\]
\[\text{ Putting tan }\frac{x}{2} = t\]
\[ \Rightarrow \frac{1}{2} \text{ sec}^2 \left( \frac{x}{2} \right) dx = dt\]
\[\Rightarrow \text{ sec}^2 \left( \frac{x}{2} \right) dx = \text{ 2 dt}\]
\[ \therefore I = 2\int\frac{1}{5 t^2 - 8t + 5}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8}{5}t + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8t}{5} + \left( \frac{4}{5} \right)^2 - \left( \frac{4}{5} \right)^2 + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 - \frac{16}{25} + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 + \left( \frac{3}{5} \right)^2}dt\]
\[ = \frac{2}{5} \times \frac{5}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{t - \frac{4}{5}}{\frac{3}{5}} \right) + C .................\left[ \because \int\frac{1}{x^2 + a^2}dx = \frac{1}{a} \text{ tan}^{- 1} \frac{x}{a} + C \right]\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5t - 4}{3} \right) + C\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5 \tan \frac{x}{2} - 4}{3} \right) + C ......\left[ \because t = \tan \frac{x}{2} \right]\]
\[ \therefore I = 2\int\frac{1}{5 t^2 - 8t + 5}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8}{5}t + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8t}{5} + \left( \frac{4}{5} \right)^2 - \left( \frac{4}{5} \right)^2 + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 - \frac{16}{25} + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 + \left( \frac{3}{5} \right)^2}dt\]
\[ = \frac{2}{5} \times \frac{5}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{t - \frac{4}{5}}{\frac{3}{5}} \right) + C .................\left[ \because \int\frac{1}{x^2 + a^2}dx = \frac{1}{a} \text{ tan}^{- 1} \frac{x}{a} + C \right]\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5t - 4}{3} \right) + C\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5 \tan \frac{x}{2} - 4}{3} \right) + C ......\left[ \because t = \tan \frac{x}{2} \right]\]
shaalaa.com
क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
APPEARS IN
संबंधित प्रश्न
\[\int \left( \sqrt{x} - \frac{1}{\sqrt{x}} \right)^2 dx\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{x + a} + \sqrt{x + b}} dx\]
\[\int\frac{x + 1}{\sqrt{2x + 3}} dx\]
\[\int \text{sin}^2 \left( 2x + 5 \right) \text{dx}\]
`∫ cos ^4 2x dx `
` ∫ {"cosec" x }/ { log tan x/2 ` dx
\[\int\frac{1}{ x \text{log x } \text{log }\left( \text{log x }\right)} dx\]
\[\int\frac{\log\left( 1 + \frac{1}{x} \right)}{x \left( 1 + x \right)} dx\]
\[\int\left( 4x + 2 \right)\sqrt{x^2 + x + 1} \text{dx}\]
\[\int\frac{1}{\left( x + 1 \right)\left( x^2 + 2x + 2 \right)} dx\]
\[\int\frac{x^2}{\sqrt{x - 1}} dx\]
\[\int \sin^7 x \text{ dx }\]
Evaluate the following integrals:
\[\int\frac{x^7}{\left( a^2 - x^2 \right)^5}dx\]
` ∫ {1}/{a^2 x^2- b^2}dx`
\[\int\frac{1}{1 + x - x^2} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{x^{2/3} \sqrt{x^{2/3} - 4}} dx\]
\[\int\frac{x^2 + x + 1}{x^2 - x} dx\]
\[\int\frac{6x - 5}{\sqrt{3 x^2 - 5x + 1}} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{3 + 2 \cos^2 x} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{3 + 4 \cot x} dx\]
\[\int\frac{2 \tan x + 3}{3 \tan x + 4} \text{ dx }\]
\[\int x^2 e^{- x} \text{ dx }\]
\[\int \tan^{- 1} \left( \frac{3x - x^3}{1 - 3 x^2} \right) dx\]
\[\int \tan^{- 1} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right) \text{ dx }\]
\[\int\frac{x \sin^{- 1} x}{\sqrt{1 - x^2}} dx\]
\[\int e^x \left( \frac{1}{x^2} - \frac{2}{x^3} \right) dx\]
\[\int\frac{\sqrt{1 - \sin x}}{1 + \cos x} e^{- x/2} \text{ dx }\]
\[\int e^x \left( \log x + \frac{1}{x} \right) dx\]
\[\int\frac{1}{\sin x + \sin 2x} dx\]
\[\int\frac{\left( x^2 + 1 \right) \left( x^2 + 2 \right)}{\left( x^2 + 3 \right) \left( x^2 + 4 \right)} dx\]
\[\int\frac{x^2 + 9}{x^4 + 81} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\left( x - 1 \right) \sqrt{x^2 + 1}} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{e^x + 1} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\text{ sin} \left( x - a \right) \text{ sin } \left( x - b \right)} \text{ dx }\]
\[\int \cot^4 x\ dx\]
\[\int\frac{5x + 7}{\sqrt{\left( x - 5 \right) \left( x - 4 \right)}} \text{ dx }\]
\[\int\frac{1}{\sin x \left( 2 + 3 \cos x \right)} \text{ dx }\]
\[\int\sqrt{1 + 2x - 3 x^2}\text{ dx } \]
\[\int\frac{\log x}{x^3} \text{ dx }\]
