Advertisements
Advertisements
प्रश्न
\[\int\frac{1}{5 - 4 \sin x} \text{ dx }\]
योग
Advertisements
उत्तर
\[\text{ Let I } = \int\frac{1}{5 - 4 \sin x}dx\]
\[\text{ Putting sin x} = \frac{2 \tan \frac{x}{2}}{1 + \tan^2 \frac{x}{2}}\]
\[ \therefore I = \int\frac{1}{5 - 4 \times \frac{2 \tan \frac{x}{2}}{1 + \tan^2 \frac{x}{2}}}dx\]
\[ = \int\frac{\left( 1 + \tan^2 \frac{x}{2} \right)}{5 \left( 1 + \tan^2 \frac{x}{2} \right) - 8 \tan \frac{x}{2}}dx\]
\[ = \int\frac{\sec^2 \frac{x}{2}}{5 \tan^2 \frac{x}{2} - 8 \tan \frac{x}{2} + 5}dx\]
\[\text{ Putting tan }\frac{x}{2} = t\]
\[ \Rightarrow \frac{1}{2} \text{ sec}^2 \left( \frac{x}{2} \right) dx = dt\]
\[\Rightarrow \text{ sec}^2 \left( \frac{x}{2} \right) dx = \text{ 2 dt}\]
\[ \therefore I = 2\int\frac{1}{5 t^2 - 8t + 5}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8}{5}t + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8t}{5} + \left( \frac{4}{5} \right)^2 - \left( \frac{4}{5} \right)^2 + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 - \frac{16}{25} + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 + \left( \frac{3}{5} \right)^2}dt\]
\[ = \frac{2}{5} \times \frac{5}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{t - \frac{4}{5}}{\frac{3}{5}} \right) + C .................\left[ \because \int\frac{1}{x^2 + a^2}dx = \frac{1}{a} \text{ tan}^{- 1} \frac{x}{a} + C \right]\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5t - 4}{3} \right) + C\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5 \tan \frac{x}{2} - 4}{3} \right) + C ......\left[ \because t = \tan \frac{x}{2} \right]\]
\[ \therefore I = 2\int\frac{1}{5 t^2 - 8t + 5}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8}{5}t + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{t^2 - \frac{8t}{5} + \left( \frac{4}{5} \right)^2 - \left( \frac{4}{5} \right)^2 + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 - \frac{16}{25} + 1}dt\]
\[ = \frac{2}{5}\int\frac{1}{\left( t - \frac{4}{5} \right)^2 + \left( \frac{3}{5} \right)^2}dt\]
\[ = \frac{2}{5} \times \frac{5}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{t - \frac{4}{5}}{\frac{3}{5}} \right) + C .................\left[ \because \int\frac{1}{x^2 + a^2}dx = \frac{1}{a} \text{ tan}^{- 1} \frac{x}{a} + C \right]\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5t - 4}{3} \right) + C\]
\[ = \frac{2}{3} \text{ tan}^{- 1} \left( \frac{5 \tan \frac{x}{2} - 4}{3} \right) + C ......\left[ \because t = \tan \frac{x}{2} \right]\]
shaalaa.com
क्या इस प्रश्न या उत्तर में कोई त्रुटि है?
APPEARS IN
संबंधित प्रश्न
\[\int \left( 3x + 4 \right)^2 dx\]
\[\int \left( \tan x + \cot x \right)^2 dx\]
\[\int\frac{2x - 1}{\left( x - 1 \right)^2} dx\]
\[\int\frac{2 - 3x}{\sqrt{1 + 3x}} dx\]
`∫ cos ^4 2x dx `
\[\int \cos^2 \frac{x}{2} dx\]
\[\int\frac{\text{sin} \left( x - a \right)}{\text{sin}\left( x - b \right)} dx\]
\[\int\frac{e^x + 1}{e^x + x} dx\]
\[\int\frac{1}{\sqrt{1 - x^2}\left( 2 + 3 \sin^{- 1} x \right)} dx\]
\[\int\frac{\sin\sqrt{x}}{\sqrt{x}} dx\]
\[\ ∫ x \text{ e}^{x^2} dx\]
\[\int\sqrt {e^x- 1} \text{dx}\]
` ∫ sec^6 x tan x dx `
\[\int\frac{1}{\sqrt{a^2 - b^2 x^2}} dx\]
\[\int\frac{\cos x}{\sqrt{4 + \sin^2 x}} dx\]
\[\int\frac{\cos 2x}{\sqrt{\sin^2 2x + 8}} dx\]
\[\int\frac{\sin x - \cos x}{\sqrt{\sin 2x}} dx\]
\[\int\frac{x + 7}{3 x^2 + 25x + 28}\text{ dx}\]
\[\int\frac{x^3}{x^4 + x^2 + 1}dx\]
\[\int\frac{x + 1}{\sqrt{x^2 + 1}} dx\]
\[\int\frac{1}{3 + 2 \cos^2 x} \text{ dx }\]
\[\int x^2 \text{ cos x dx }\]
\[\int \sin^{- 1} \sqrt{x} \text{ dx }\]
\[\int x \sin x \cos 2x\ dx\]
\[\int e^x \sec x \left( 1 + \tan x \right) dx\]
\[\int\left( x - 2 \right) \sqrt{2 x^2 - 6x + 5} \text{ dx }\]
\[\int\frac{x^2 + x - 1}{\left( x + 1 \right)^2 \left( x + 2 \right)} dx\]
Evaluate the following integral:
\[\int\frac{x^2}{1 - x^4}dx\]
\[\int\frac{2}{\left( e^x + e^{- x} \right)^2} dx\]
\[\int \cos^5 x\ dx\]
\[\int\frac{1}{3 x^2 + 13x - 10} \text{ dx }\]
\[\int\frac{\sqrt{a} - \sqrt{x}}{1 - \sqrt{ax}}\text{ dx }\]
\[\int\frac{\cos x}{\frac{1}{4} - \cos^2 x} \text{ dx }\]
\[\int\log \left( x + \sqrt{x^2 + a^2} \right) \text{ dx}\]
\[\int\frac{\log x}{x^3} \text{ dx }\]
\[\int \left( \sin^{- 1} x \right)^3 dx\]
\[\int\frac{\cot x + \cot^3 x}{1 + \cot^3 x} \text{ dx}\]
\[\int\frac{\cos^7 x}{\sin x} dx\]
