Advertisements
Chapters
![NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 - ऊष्मागतिकी NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 - ऊष्मागतिकी - Shaalaa.com](/images/bhautiki-bhag-1-aur-2-hindi-class-11_6:33cfbae53013448a9bdad9b4170987d6.jpg)
Advertisements
Solutions for Chapter 12: ऊष्मागतिकी
Below listed, you can find solutions for Chapter 12 of CBSE NCERT for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११.
NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ 12 ऊष्मागतिकी अभ्यास [Pages 333 - 334]
कोई गीज़र 3.0 लीटर प्रति मिनट की दर से बहते हुए जल को 27° C से 77° C तक गर्म करता है। यदि गीज़र का परिचालन गैस बर्नर द्वारा किया जाए तो ईंधन के व्यय की क्या दर होगी? बर्नर के ईंधन की दहन-ऊष्मा 40 × 104 Jg-1 है।
स्थिर दाब पर 2.0 × 10-2 kg नाइट्रोजन (कमरे के ताप पर) के ताप में 45°C वृद्धि करने के लिए कितनी ऊष्मा की आपूर्ति की जानी चाहिए? (N2 का अणु भार = 28, R = 8.3 J mol-1 K-1)
व्याख्या कीजिए कि ऐसा क्यों होता है –
भिन्न-भिन्न तापों T1 व T2 के दो पिण्डों को यदि ऊष्मीय संपर्क में लाया जाए तो यह आवश्यक नहीं कि उनका अंतिम ताप (T1 + T2) / 2 ही हो।
व्याख्या कीजिए कि ऐसा क्यों होता है –
रासायनिक या नाभिकीय संयत्रों में शीतलक (अर्थात द्रव जो संयत्र के भिन्न-भिन्न भागों को अधिक गर्म होने से रोकता है) की विशिष्ट ऊष्मा अधिक होनी चाहिए।
व्याख्या कीजिए कि ऐसा क्यों होता है –
कार को चलाते-चलाते उसके टायरों में वायुदाब बढ़ जाता है।
व्याख्या कीजिए कि ऐसा क्यों होता है –
किसी बंदरगाह के समीप के शहर की जलवायु , समान अक्षांश के किसी रेगिस्तानी शहर की जलवायु से अधिक शीतोष्ण होती है।
गतिशील पिस्टन लगे किसी सिलिंडर में मानक ताप व दाब पर 3 mol हाइड्रोजन भरी है। सिलिंडर की दीवारें ऊष्मारोधी पदार्थ की बनी हैं तथा पिस्टन को उस पर बालू की परत लगाकर ऊष्मारोधी बनाया गया है। यदि गैस को उसके आरंभिक आयतन के आधे आयतन तक संपीडित किया जाए तो गैस का दाब कितना बढ़ेगा?
रुद्धोष्म विधि द्वारा किसी गैस की अवस्था परिवर्तन करते समय उसकी एक साम्यावस्था A से दूसरी साम्यावस्था B तक ले जाने में निकाय पर 22.3 J कार्य किया जाता है। यदि गैस को दूसरी प्रक्रिया द्वारा अवस्था A से अवस्था B में लाने में निकाय द्वारा अवशोषित नेट ऊष्मा 9.35 cal है तो बाद के प्रकरण में निकाय द्वारा किया गया नेट कार्य कितना है? (1 cal = 4.19 J).
समान धारिता वाले दो सिलिंडर A तथा B एक-दूसरे से स्टॉपकॉक के द्वारा जुड़े हैं। A में मानक ताप व दाब पर गैस भरी है जबकि B पूर्णतः निर्वातित है। स्टॉपकॉक यकायक खोल दी जाती है। निम्नलिखित का उत्तर दीजिए –
सिलिंडर A तथा B में अंतिम दाब क्या होगा?
समान धारिता वाले दो सिलिंडर A तथा B एक-दूसरे से स्टॉपकॉक के द्वारा जुड़े हैं। A में मानक ताप व दाब पर गैस भरी है जबकि B पूर्णतः निर्वातित है। स्टॉपकॉक यकायक खोल दी जाती है। निम्नलिखित का उत्तर दीजिए –
गैस की आंतरिक ऊर्जा में कितना परिवर्तन होगा?
समान धारिता वाले दो सिलिंडर A तथा B एक-दूसरे से स्टॉपकॉक के द्वारा जुड़े हैं। A में मानक ताप व दाब पर गैस भरी है जबकि B पूर्णतः निर्वातित है। स्टॉपकॉक यकायक खोल दी जाती है। निम्नलिखित का उत्तर दीजिए –
गैस के ताप में क्या परिवर्तन होगा?
समान धारिता वाले दो सिलिंडर A तथा B एक-दूसरे से स्टॉपकॉक के द्वारा जुड़े हैं। A में मानक ताप व दाब पर गैस भरी है जबकि B पूर्णतः निर्वातित है। स्टॉपकॉक यकायक खोल दी जाती है। निम्नलिखित का उत्तर दीजिए –
क्या निकाय की माध्यमिक अवस्थाएँ (अंतिम साम्यावस्था प्राप्त करने के पूर्व) इसके P – V – T पृष्ठ पर होंगी?
एक वाष्प इंजन अपने बॉयलर से प्रति मिनट 3.6 × 109 J ऊर्जा प्रदान करता है जो प्रति मिनट 5.4 × 108 J कार्य देता है। इंजन की दक्षता कितनी है? प्रति मिनट कितनी ऊष्मा अपशिष्ट होगी ?
एक हीटर किसी निकाय को 100 W की दर से ऊष्मा प्रदान करता है। यदि निकाय 75 Js-1 की दर से कार्य करता है तो आंतरिक ऊर्जा की वृद्धि किस दर से होगी?
किसी ऊष्मागतिकीय निकाय को मूल अवस्था से मध्यवर्ती अवस्था तक चित्र में दर्शाए अनुसार एक रेखीय प्रक्रम द्वारा ले जाया गया है।

एक समदाबी प्रक्रम द्वारा इसके आयतन को E से F तक ले जाकर मूल मान तक कम कर देते हैं। गैस द्वारा D से E तथा वहाँ से F तक कुल किए गए कार्य का आकलन कीजिए।
खाद्य पदार्थ को एक प्रशीतक के अंदर रखने पर वह उसे 9°C पर बनाए रखता है। यदि कमरे का ताप 36°c है तो प्रशीतक के निष्पादन गुणांक का आकलन कीजिए।
Solutions for 12: ऊष्मागतिकी
![NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 - ऊष्मागतिकी NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 - ऊष्मागतिकी - Shaalaa.com](/images/bhautiki-bhag-1-aur-2-hindi-class-11_6:33cfbae53013448a9bdad9b4170987d6.jpg)
NCERT solutions for भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 - ऊष्मागतिकी
Shaalaa.com has the CBSE Mathematics भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ CBSE solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. NCERT solutions for Mathematics भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ CBSE 12 (ऊष्मागतिकी) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.
Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. NCERT textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.
Concepts covered in भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ chapter 12 ऊष्मागतिकी are कार्नो इंजन, ऊष्मागतिकी का परिचय, तापीय साम्य, ऊष्मागतिकी का शून्य कोटि नियम, ऊष्मा, आंतरिक ऊर्जा तथा कार्य, ऊष्मागतिकी का प्रथम नियम, विशिष्ट ऊष्मा धारिता, ऊष्मागतिकीय अवस्था चर तथा अवस्था का समीकरण, ऊष्मागतिकीय प्रक्रम, ऊष्मागतिकी का द्वितीय नियम, उत्क्रमणीय व अनुत्क्रमणीय प्रक्रम, ऊष्मा इंजन, प्रशीतक/ऊष्मा पंप, कार्नो इंजन, ऊष्मागतिकी का परिचय, तापीय साम्य, ऊष्मागतिकी का शून्य कोटि नियम, ऊष्मा, आंतरिक ऊर्जा तथा कार्य, ऊष्मागतिकी का प्रथम नियम, विशिष्ट ऊष्मा धारिता, ऊष्मागतिकीय अवस्था चर तथा अवस्था का समीकरण, ऊष्मागतिकीय प्रक्रम, ऊष्मागतिकी का द्वितीय नियम, उत्क्रमणीय व अनुत्क्रमणीय प्रक्रम, ऊष्मा इंजन, प्रशीतक/ऊष्मा पंप.
Using NCERT भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ solutions ऊष्मागतिकी exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in NCERT Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum CBSE भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ students prefer NCERT Textbook Solutions to score more in exams.
Get the free view of Chapter 12, ऊष्मागतिकी भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ additional questions for Mathematics भौतिकी भाग १ आणि २ [हिंदी] इयत्ता ११ CBSE, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.
