Question

टीपा लिहा.

सावित्रीबाई फुले यांच्या स्त्रीविषयक सुधारणा

Answer 1

सावित्रीबाई ज्योतिराव फुले (३ जानेवारी १८३१ - १० मार्च १८९७) या एक भारतीय समाजसुधारक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि कवयित्री होत्या. त्यांना भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका मानले जाते. त्या महान समाजसुधारक ज्योतिराव फुले यांच्या पत्नी होत्या. ब्रिटिश राजवटीत भारतात महिलांचे हक्क सुधारण्यात त्यांची भूमिका मोठी होती.

त्यांच्या मुख्य सामाजिक सुधारणा खालीलप्रमाणे आहेत:

1. सावित्रीबाई फुले यांनी त्यांच्या पतीसह १८४८ मध्ये भिडे वाडा येथे मूळ भारतीयांनी चालवलेल्या पुण्यातील पहिल्या मुलींच्या शाळेची स्थापना केली.
2. शाळा सोडण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी, सावित्रीबाईंनी जाता जाता मुलांना शाळेत जाण्यासाठी शिष्यवृत्ती देण्याची प्रथा केली. त्या ज्या तरुणींना शिकवत होत्या त्यांच्यासाठी त्या प्रेरणास्थान राहिल्या. त्यांनी त्यांना लेखन आणि चित्रकला यासारखे उपक्रम हाती घेण्यास प्रोत्साहित केले.
3. जात आणि लिंगावर आधारित लोकांमधील भेदभाव आणि अन्याय्य वर्तन दूर करण्यासाठी त्यांनी काम केले.
4. त्यांच्या पतीसोबत त्यांनी वेगवेगळ्या जातींच्या मुलांना शिकवले आणि एकूण १८ शाळा सुरू केल्या.
5. या जोडप्याने गर्भवती बलात्कार पीडितांसाठी बालहत्या प्रतिबंधक गृह नावाचे एक काळजी केंद्र देखील उघडले आणि त्यांच्या मुलांना जन्म देण्यास मदत केली.
6. १८६३ मध्ये, ज्योतिराव आणि सावित्रीबाईंनी 'बालहत्या प्रतिबंधक गृह' नावाचे एक काळजी केंद्र देखील सुरू केले, जे भारतातील पहिले बालहत्या प्रतिबंधक गृह होते.
7. २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यात ज्योतिरावांनी स्थापन केलेल्या 'सत्यशोधक समाज' नावाच्या सामाजिक सुधारणा संस्थेशीही त्यांचा संबंध होता.
8. १८७६ मध्ये सुरू झालेल्या दुष्काळात त्यांनी आणि त्यांच्या पतीने कठोर परिश्रम केले. त्यांनी वेगवेगळ्या भागात मोफत अन्न वाटप केले आणि महाराष्ट्रात ५२ मोफत अन्न वसतिगृहे देखील सुरू केली.
9. त्यांनी जात आणि लिंगभेदाविरुद्धही आवाज उठवला.
10. दलित मांग जाती आणि इतर उपेक्षित लोकांसाठी त्या विशेषतः एक आदर्श बनल्या आहेत.
11. ब्राह्मण विधवांचे मुंडण करण्याच्या विरोधात असलेल्या 'नाईच्या संपाच्या' त्या नेत्या होत्या.

अशाप्रकारे, सावित्रीबाई फुले यांना १९ व्या शतकातील सर्वात कार्यक्षम महिलांपैकी एक मानले जाते. त्यांचे कार्य इतके लक्षणीय आहे कारण त्या काळातील महिलांची स्थिती खूपच कमकुवत आणि भयानक होती. त्यांनी इतर महिलांना सक्षम केले. त्यांना केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर संपूर्ण भारतातील सामाजिक सुधारणा चळवळीतील एक महत्त्वाची व्यक्ती म्हणून ओळखले जाते.