Question

संत तुकाराम महाराज यांचे चरित्र मिळवून वाचा.

Answer 1

१. जन्म आणि बालपण:

संत तुकाराम महाराजांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील देहू या गावी, एका मोरे घराण्यात झाला. त्यांचा जन्म १६०८ च्या सुमारास झाला असे मानले जाते. त्यांच्या वडिलांचे नाव ‘बोलोबा’ आणि आईचे नाव ‘कनकाई’ होते. त्यांचे घराणे पंढरीच्या विठ्ठलाचे परम भक्त होते आणि गावात त्यांचा किराणा मालाचा मोठा व्यापार (महाजनकी) होता.

२. संकटांची मालिका आणि वैराग्य:

तुकाराम महाराजांचे सुरुवातीचे जीवन खूप सुखात गेले. परंतु, वयाच्या विसाव्या वर्षी त्यांच्यावर संकटांची मालिका कोसळली.

• देशात मोठा दुष्काळ पडला.
• त्यांच्या आई-वडिलांचे निधन झाले.
• दुष्काळामुळे व्यापार पूर्णपणे बुडाला आणि घरात गरिबी आली.
• या भीषण संकटात त्यांची पहिली पत्नी आणि मोठा मुलगा अन्नाविना मरण पावले.

या सततच्या दुःखांमुळे तुकाराम महाराजांचे मन संसारातूर उडाले. त्यांना संसाराविषयी वैराग्य आले. ते देहू जवळील भामनाथ आणि भंडारा डोंगरावर जाऊन विठ्ठलाच्या चिंतनात आणि नामस्मरणात मग्न राहू लागले.

३. अभंग निर्मिती आणि लोकशिक्षण:

चित्त शुद्ध झाल्यावर तुकाराम महाराजांना विठ्ठलाचा साक्षात्कार झाला. त्यांना अभंग रचण्याची स्फूर्ती मिळाली. त्यांनी मराठी भाषेत अत्यंत साधे, सोपे पण मनाला भिडणारे हजारो अभंग रचले.

• त्यांनी आपल्या कीर्तनातून लोकांना अंधश्रद्धा, कर्मकांड आणि जातीभेदाविरुद्ध जागृत केले.
• “जे का रंजले गांजले। त्यासी म्हणे जो आपुले। तोचि साधू ओळखावा। देव तेथेचि जाणावा॥” हा त्यांचा सर्वात प्रसिद्ध संदेश आहे, ज्यातून त्यांनी गोरगरिबांची सेवा हीच खरी ईश्वरसेवा असल्याचे सांगितले.

४. अडचणी आणि अभंग बुडवणे:

तुकाराम महाराजांची लोकप्रियता पाहून गावातील काही कर्मठ लोकांनी त्यांना त्रास देण्यास सुरुवात केली. “शूद्र वर्णातील माणसाने वेदांचा अर्थ सांगणारे अभंग लिहू नयेत,” असा आक्षेप त्यांनी घेतला. तुकाराम महाराजांना त्यांचे अभंग इंद्रायणी नदीत बुडवण्याची शिक्षा देण्यात आली. त्यांनी आपले अभंग नदीत बुडवले आणि विठ्ठलाच्या दारात अन्नपाणी सोडून ध्यान धरले. १३ दिवसांनंतर त्यांचे अभंग इंद्रायणी नदीच्या पाण्यावर जसेच्या तसे कोरडे तरंगू लागले. हा चमत्कार पाहून निंदकही त्यांचे भक्त बनले.

५. वैकुंठगमन (महापरिनिर्वाण):

संत तुकाराम महाराजांनी आपले संपूर्ण आयुष्य लोकांचे अज्ञान दूर करण्यासाठी आणि भक्तीचा मार्ग दाखवण्यासाठी खर्च केले. इसवी सन १६५० मध्ये (फाल्गुन वद्य द्वितीया, ज्याला आपण ‘तुकाराम बीज’ म्हणतो) ते सदेह वैकुंठाला गेले, अशी वारकरी संप्रदायाची श्रद्धा आहे.