Question

पुढील प्रश्‍नाचे सविस्तर उत्तर लिहा.

१६ ऑगस्ट हा दिवस प्रत्यक्ष कृतिदिन म्हणून पाळण्याचे मुस्लीम लीगने का जाहीर केले? त्याचे कोणते परिणाम झाले?

Answer 1

1. स्वतःच्या नागरिकांकडूनही कमी प्रमाणात पाठिंबा मिळू लागल्यामुळे, युनायटेड किंगडमच्या नेत्यांनी भारतीय नेत्यांसोबत भारताच्या स्वातंत्र्यासंदर्भात चर्चा सुरू केल्या. स्वातंत्र्यपूर्व काळात, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस हा भारतातील सर्वात महत्त्वाचा राजकीय घटक होता.
2. भारतात सुरू असलेल्या विविध स्वातंत्र्य चळवळींच्या दबावामुळे, ब्रिटीश सरकारने 'फोडा आणि राज्य करा' (Divide and Rule) ही नीती अवलंबली, ज्यामुळे मुस्लिम लीगची स्थापना झाली. मुस्लिम लीगचा मुख्य उद्देश स्वतंत्र, स्वतंत्र मुस्लिम राष्ट्राची निर्मिती करणे हा होता. 
3. भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी आखण्यात आलेली वावेल योजना, भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि मुस्लिम लीग यांच्यातील मतभेदांमुळे अपयशी ठरली. ब्रिटिश पंतप्रधान अ‍ॅटली यांनी जाहीर केले की, इंग्लंड १९४८ जूनपूर्वी भारतावरील आपले वर्चस्व सोडेल. यामध्ये अल्पसंख्याकांच्या समस्यांमुळे भारताच्या स्वातंत्र्यावर परिणाम होणार नाही आणि भारताला स्वतःचे संविधान तयार करण्याचा अधिकार असेल, हे स्पष्ट करण्यात आले.
4. कॅबिनेट मिशनमध्ये पॅथिक लॉरेन्स, स्टॅफर्ड क्रिप्स आणि ए. व्ही. अलेक्झांडर या ब्रिटिश मंत्र्यांचा समावेश होता, आणि मार्च १९४६ मध्ये त्यांनी भारतीय नेत्यांसमोर इंग्लंडच्या भारताविषयीच्या योजनेचा प्रस्ताव मांडला.
   परंतु, वावेल योजनेप्रमाणेच कॅबिनेट मिशन देखील अपयशी ठरले.
   अपयशाची कारणे:
   
   • भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने काही अटी नाकारल्या.
   • मुस्लिम लीगने स्वतंत्र मुस्लिम राष्ट्राची कोणतीही तरतूद नसल्यामुळे ती योजना नाकारली.
5. मुस्लिम लीगचा स्वतंत्र मुस्लिम राष्ट्राचा मागणीसंदर्भात कोणताही तोडगा निघत नसल्याने, त्यांनी १६ ऑगस्ट १९४६ रोजी ‘डायरेक्ट अॅक्शन डे’ घोषित केला. मुस्लिम लीगच्या समर्थकांनी आपल्या मागण्यांकडे लक्ष वेधण्यासाठी हिंसक मार्गाचा अवलंब केला, ज्यामुळे देशभरात हिंदू-मुस्लिम दंगली उसळल्या.