Question

खालील प्रश्नाचे उत्तर दिलेल्या मुद्द्यांच्या आधारे सुमारे १५० ते २०० शब्दांत स्पष्ट लिहा:

जागतिकीकरणाचा राजकीय क्षेत्रावर झालेला परिणाम मुद्यांच्या आधारे स्पष्ट करा-

(अ) जागतिकीकरणाचा अर्थ

(ब) लोकशाहीचे महत्त्व

(क) राज्याचे स्थान

(ड) विगर राजकीय घटक

(इ) मानवी हक्क

Answer 1

(अ) जागतिकीकरणाचा अर्थ: सीमाघरांचा अर्थ कमी होऊन देशांमधील आर्थिक, सांस्कृतिक आणि राजकीय देवाण-घेवाण वाढणे; आंतरराष्ट्रीय व्यापार, बहुराष्ट्रीय कंपन्या आणि आंतरराष्ट्रीय संस्था यांच्या माध्यमातून हा प्रक्रिया घडते.

(ब) लोकशाहीचे महत्त्व: जागतिक स्पर्धेत नागरिकांचे सहभाग, पारदर्शन आणि उत्तरदायित्व वर्धित करणे गरजेचे असते; सुशासनातील सहभाग आणि माहितीचा अधिकार लोकशाहीला बळकट करतो.

(क) राज्याचे स्थान: पारंपरिक सार्वभौमत्व कमी होऊन राज्याचे कार्य अधिक नियमनकारी व समन्वयक बनले आहे; आर्थिक निर्भरता आणि आंतरराष्ट्रीय करारांमुळे राज्यांच्या निर्णयक्षमतेत बदल दिसतो.

(ड) विगत/नवे राजकीय घटक: स्थानिक पक्षांसोबतच NGOs, बहुराष्ट्रीय कंपन्या, आंतरराष्ट्रीय संस्था व ट्रान्सनॅशनल चळवळींचे महत्त्व वाढले आहे; या घटकांमुळे धोरणनिर्मिती बहु-स्रोतात होते.

(इ) मानवी हक्क: जागतिकीकरणामुळे सार्वत्रिक मानक आणि मानवहक्कांची संवेदनशीलता वाढली, परंतु आर्थिक असमानता व सुरक्षिततेच्या आव्हानांमुळे उल्लंघनेही वाढू शकतात; त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय सहकार्य आवश्यक आहे.