SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] chapter 2 - बोलतो मराठ [Latest edition]

Chapters

SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] chapter 2 - बोलतो मराठ - Shaalaa.com
Advertisements
Advertisements

Solutions for Chapter 2: बोलतो मराठ

Below listed, you can find solutions for Chapter 2 of Maharashtra State Board SCERT Maharashtra Question Bank for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी].


कृती क्रमांक १कृती क्रमांक २कृती क्रमांक ३
कृती क्रमांक १

SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Chapter 2 बोलतो मराठ कृती क्रमांक १

आकलन कृती: गुण (७)

कृती क्रमांक १ | Q 1. (अ)

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१) कृती सोडवा.  (२)

  1. हिंदी भाषेतून आलेले आणि स्वयंपाकघरात घुसलेले क्रियापद -
  2. मराठी भाषेची खास शैली -

  परवा वर्तमानपत्रात एक विनोद आला होता.
बायको : ’तुम्हांला, मी उत्तप्पा बनवू का?“
नवरा : ’नको. मी माणूसच ठीक आहे. आली मोठी जादूगार!“
         आता इथे विनोद निर्माण झाला आहे. कारण 'बनवणे' हे क्रियापद तिथे शोभणारे नाही. ते हल्ली हिंदी भाषेतून आपल्या स्वयंपाकघरात नको इतकं घुसलं आहे. मराठीत पोळ्या लाटणे, भाजी फोडणीस टाकणे, कढी करणे, भात रांधणे, कुकर लावणे अशा वेगवेगळ्या क्रियांसाठी वेगवेगळे शब्दप्रयोग आहेत; पण हल्ली सगळे पदार्थ फक्त 'बनवले' जातात. मराठीत 'बनवणे' म्हणजे 'फसवणे' असा अर्थ खरं तर रूढ आहे, त्यामुळे माणसाचं माकड आणि पुन्हा माकडाचा माणूस 'बनवणारा' जादूगार, विनोद करणाऱ्या नवऱ्याला आठवला, तर आश्चर्य नाही.
         मराठी ढंगाचे शब्दप्रयोग ही आपल्या भाषेची श्रीमंती आहे. मराठीत 'मारणे' हे एक क्रियापद घेतले तर ते किती वेगवेगळ्या प्रकारे वापरले जाते, हे लक्षात घेण्याजोगे आहे. जसे, गप्पा मारणे, उड्या मारणे, थापा मारणे, टिचकी मारणे, शिट्टी मारणे, पाकीट मारणे, जेवणावर ताव मारणे, (पोहताना) हातपाय मारणे, माश्या मारणे इत्यादी. 'मारणे' म्हणजे 'मार देणे' हा अर्थ यात कोठेही आलेला नाही. हीच तर भाषेची गंमत असते. शब्दप्रयोगाप्रमाणे वाक्प्रचार हीदेखील भाषेची खास शैली असते.

२) आकृतिबंध पूर्ण करा.  (२)

३) स्वमत कृती:  (३)

'तुम्ही शहाणे आहात' या वाक्यातील 'शहाणे' या शब्दाच्या अर्थछटा लिहा.

कृती क्रमांक २

SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Chapter 2 बोलतो मराठ कृती क्रमांक २

आकलन कृती: गुण (७)

कृती क्रमांक २ | Q 1. (अ)

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

1. आकृती पूर्ण करा.  (2)

      भाषेमध्ये अनेक शब्द सतत येत असतात, कारण ती नदीसारखी प्रवाही असते. आपणही संगणकासंबंधी अनेक नवे इंग्रजी शब्द सातत्याने आत्मसात केले आहेत. मराठीने आजवर संस्कृत, फारसी, अरबी, कन्नड, इंग्रजी अशा अनेक भाषांमधले शब्द आपले मानले आहेत. 'टेबल' हा शब्द आता आपल्याला परका वाटत नाही; पण गरज नसताना इतर भाषांमध्ये शब्द आणि तेही मराठी भाषेचे व्याकरण झुगारून वापरणे योग्य नाही. 'मी स्टडी केली' म्हणण्यातून काय नवीन अर्थ कळतो? त्याऐवजी 'मी अभ्यास केला' म्हणणं योग्य नाही का?
      भाषेतली गंमत जाणून घेण्याचा एक मार्ग म्हणजे शब्दांची व्युत्पत्ती शोधणे. यातून आपल्याला खूप नवी माहिती मिळते. 'मोरांबा' या शब्दातल्या 'मोरा' चा मयुराशी संबंध नसून मोरस म्हणजे साखरेशी (जुन्या काळी साखर मॉरिशसवरून यायची म्हणून मोरस) संबंध आहे. शब्दांची पाळेमुळे किती दूरवर पसरलेली असतात, ते त्यातून कळते.
      'कदर करणे' असे आपण म्हणतो. तो वाक्प्रचार आहे. 'कद्र' या अरबी शब्दापासून 'कदर' (म्हणजे गुणांची पारख) हा शब्द आपण घेतला आहे. शब्दांच्या मुळाकडे गेलो, की आपल्या चुकाही होत नाहीत. उदा., 'अनुसया' असे नाव नसून ते 'अनसूया' असे आहे. 'अन् +असूया' अशी त्यातील संधी आहे. मनात असूया (मत्सर) नसलेली अशी ती 'अनसूया' हे कळल्यावर शब्द मनात पक्का रुजतो. तसेच 'जराजर्जर' या संस्कृतमधून आलेल्या शब्दाचा अर्थ आहे, 'वार्धक्याने विकल झालेला!' यातील 'ज' चे उच्चार तालव्य (ज्य) आहेत. तर जरा (थोडे), जर (कलाबूत) या शब्दातील 'ज' चे उच्चार दन्तमूलीय आहेत. (दन्तमूलीय म्हणजे जे ध्वनी उच्चारताना जिभेच्या टोकाचा वरच्या दाताच्या मुळांना स्पर्श होतो असे ध्वनी.) उच्चारावरही अर्थ अवलंबून असतो.
      भाषेत आपण शब्द कसे उच्चारतो, कोणत्या अक्षराशी शब्द तोडतो, या साऱ्यांना महत्त्व असते. 'सूतकताई' हा शब्द जर 'सूतक ताई' असा लिहिला तर कसं वाटेल? तसंच 'अक्षरश:' हा शब्द लिहिताना 'अक्षर शहा' असे कोणा मुलाचे नाव करून टाकणे बरोबर आहे का?

2. रिकाम्या चौकटी भरा. (2)

अ) शब्द भलत्याच ठिकाणी तोडल्यामुळे होणाऱ्या गोंधळाचा शब्द - ______

आ) शब्दांचा अर्थ जाणून घेण्याचे साधन - ______

3. स्वमत-  (3)

'गरज नसताना इतर भाषांमधील शब्द वापरून बोलू नये', या लेखिकेच्या मताबाबत तुमचे मत सोदाहरण लिहा.

कृती क्रमांक ३

SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Chapter 2 बोलतो मराठ कृती क्रमांक ३

आकलन कृती: गुण (७)

कृती क्रमांक ३ | Q 1. (अ)

उताऱ्याच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

१) खालील कृती सोडवा.  (2)

1)

दोन शब्दरूपे समान, उच्चार समान, अर्थ मात्र भिन्न असा शब्द.
 

2)

मराठी भाषेला लेखिकेने दिलेली उपमा.
 

 

'पुराणातली वांगी पुराणात' या म्हणीचा अर्थ शोधण्यासाठी सगळ्या पुराणांमध्ये वांग्याशी संबंधित काय गोष्ट आली आहे, हा शोध म्हणजे फुकट उद्योग ठरेल! तिथे मूळ म्हण होती 'पुराणातली वानगी पुराणात'. वानगी म्हणजे उदाहरणे. पण 'वानगी' झाली 'वांगी' आणि आपण शोधत राहिलो वांग्याविषयीच्या गोष्टी! अशी फजिती होते. काही वेळा दोन शब्दरूपे सारखी असतात आणि ती चकवतात.
उदाहरणार्थ,

  1. राजाचे 'कलेवर' प्रेम होते. २
  2. अपघातस्थळी कडेला एक 'कलेवर' पडले होते.

    येथे पहिल्या वाक्यात 'कलेवर' हे शब्दरूप 'कला' या शब्दाचे सप्तमी विभक्तीचे रूप आहे तर दुसऱ्या वाक्यात 'कलेवर' हे नाम असून त्याचा अर्थ 'शव' असा आहे.

    आपण आपल्या भाषेवर प्रेम करायचं असेल तर भाषेतली अशी शक्तिस्थळे जाणून घ्यायला हवीत. भाषेचा योग्य सन्मान राखायला हवा. आपल्या घरीदारी बोलली जाणारी मराठी भाषा ही आपल्याला आईच्या ठिकाणी आहे. तिने आपल्या भावजीवनाला आकार दिला आहे. आपल्या भावना व्यक्त करायला आधार दिला आहे. तिच्याशी आपले खास जिव्हाळ्याचे नाते असायला हवे. त्यासाठी तिचे ज्ञानही आपण मिळवायला हवे.
    आपली भाषा ही हवेसारखी आपल्या आतबाहेर असते. तिचे जीवनातले महत्त्वाचे स्थान कायम ठेवायला हवे.
उदा., आता पाऊस पडत आहे. 'पाऊस पडणे' या घटनेविषयी दोन वाक्यांतून कशी दोन प्रकारे प्रतिक्रिया देता येते ते पाहा.

  1. पावसाने स्वत: जातीने हजेरी लावून वनमहोत्सवाला दाद दिली.
  2. सकाळी सकाळी पाऊस आल्यामुळे माझ्या 'मॉर्निंग वॉक' च्या बेतावर पाणी पडले.

    अशी अनेक वाक्ये तयार करता येतील. त्यातून भाव खुलत जातात. भाषा अशी आपल्या मनातले भाव सूक्ष्मपणे सांगायला मदत करत असते. त्यामुळे, तिचे अर्थसाैंदर्य कळल्यावरच आपण 'लाभले आम्हांस भाग्य बोलतो मराठी...' असे कविवर्य सुरेश भटांचे शब्द उच्चारायला खर्या अर्थाने पात्र ठरू, हे विसरून चालणार नाही.

२) खालील आकृती पूर्ण करा.  (2)

३) स्वमत -  (3)

लेखिकेने मराठी भाषेचा केलेला सन्मान तुमच्या शब्दात लिहा.

Solutions for Chapter 2: बोलतो मराठ

कृती क्रमांक १कृती क्रमांक २कृती क्रमांक ३
SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] chapter 2 - बोलतो मराठ - Shaalaa.com

SCERT Maharashtra Question Bank solutions for 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] chapter 2 - बोलतो मराठ

Shaalaa.com has the Maharashtra State Board Mathematics 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Maharashtra State Board solutions in a manner that help students grasp basic concepts better and faster. The detailed, step-by-step solutions will help you understand the concepts better and clarify any confusion. SCERT Maharashtra Question Bank solutions for Mathematics 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Maharashtra State Board 2 (बोलतो मराठ) include all questions with answers and detailed explanations. This will clear students' doubts about questions and improve their application skills while preparing for board exams.

Further, we at Shaalaa.com provide such solutions so students can prepare for written exams. SCERT Maharashtra Question Bank textbook solutions can be a core help for self-study and provide excellent self-help guidance for students.

Concepts covered in 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] chapter 2 बोलतो मराठ are बोलतो मराठी....

Using SCERT Maharashtra Question Bank 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] solutions बोलतो मराठ exercise by students is an easy way to prepare for the exams, as they involve solutions arranged chapter-wise and also page-wise. The questions involved in SCERT Maharashtra Question Bank Solutions are essential questions that can be asked in the final exam. Maximum Maharashtra State Board 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] students prefer SCERT Maharashtra Question Bank Textbook Solutions to score more in exams.

Get the free view of Chapter 2, बोलतो मराठ 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] additional questions for Mathematics 10th Standard SSC Marathi Maharashtra State Board [मराठी इयत्ता १० वी] Maharashtra State Board, and you can use Shaalaa.com to keep it handy for your exam preparation.

Share
Notifications



      Forgot password?
Use app×