ऑक्सीजन व हायड्रोजन यांचा संदर्भ घेऊन अभिक्रियांचे कोणते प्रकार पडतात ते उदाहरणासहित लिहा. - Science and Technology 1 [विज्ञान आणि तंत्रज्ञान १]

Advertisements
Advertisements
Answer in Brief

ऑक्सीजन व हायड्रोजन यांचा संदर्भ घेऊन अभिक्रियांचे कोणते प्रकार पडतात ते उदाहरणासहित लिहा.

Advertisements

Solution

ऑक्सिजन व हायड्रोजन यांचा संदर्भ घेऊन अभिक्रियांचे दोन प्रकार पडतात :

(1) ऑक्सिडीकरण (2) क्षपण.

(1) ऑक्सिडीकरणाची उदाहरणे : 

(i) जेव्हा कार्बनचे ऑक्सिजनच्या उपस्थितीत ज्वलन होते, तेव्हा कार्बन डायऑक्साइड तयार होते. या अभिक्रियेत कार्बन हा ऑक्सिजन स्वीकारतो, म्हणून ही ऑक्सिडीकरण अभिक्रिया आहे.

\[\ce{C_{(s)} + O2_{(g)} -> CO2_{(g)}}\]

 (ii) सोडिअमची एथिल अल्कोहोलबरोबर अभिक्रिया केली असता, सोडिअम एथॉक्साइड व हायड्रोजन वायू तयार होतो. या अभिक्रियेत एथिल अल्कोहोलमधील हायड्रोजन निघून जातो, म्हणून ही ऑक्सिडीकरण अभिक्रिया आहे.

\[\ce{\underset{\text{एथिल अल्कोहोल}}{2C2H5OH_{(l)}} + \underset{\text{सोडियम}}{2Na} -> \underset{\text{सोडियम एथॉक्साइड}}{2C2H5ONa} + \underset{\text{हायड्रोजन}}{H2↑}}\] 

(iii) एथिल अल्कोहोलचे आम्लयुक्त पोटॅशिअम डायक्रोमेटच्या साहाय्याने ऑक्सिडीकरण होते व ॲसेटिक ॲसिड हे उत्पादित तयार होते.

\[\ce{\underset{\text{एथिल अल्कोहोल}}{CH3 - CH2 -}OH \frac{2[O]}{K2Cr2O7/H2SO4}\underset{\text{ॲसेटिक ॲसिड}}{CH3 - COOH}+ H2O}\]

(2) क्षपण क्रियेची उदाहरणे : 

(i) जेव्हा काळ्या कॉपर ऑक्साइडवरून हायड्रोजन वायू प्रवाहित करतात, तेव्हा गुलाबीसर तपकिरी रंगाचे कॉपर तयार होते. या अभिक्रियेत कॉपर ऑक्साइड मध्ये ऑक्सिजन निघून जातो.

\[\ce{\underset{\text{कॉपर ऑक्साइड}}{CuO_{(s)}} + H2_{(g)} -> Cu_{(s)} + H2O_{(l)}}\]

 (ii) हायड्रोजन वायू, तापलेल्या लाल कोळशावरून प्रवाहित केला असता, मिथेन वायू तयार होतो. या अभिक्रियेत, कार्बन हा हायड्रोजन स्वीकारतो, म्हणून ही क्षपण अभिक्रिया आहे.

\[\ce{\underset{\text{कार्बन}}{C_{(s)}} + \underset{हाइड्रोजन}{2H2_{(g)}} ->\underset{\text{मीथेन}}{CH4_{(g)}}}\]

Concept: रासायनिक अभिक्रिया (Chemical Reaction)
  Is there an error in this question or solution?
Chapter 3: रासायनिक अभिक्रिया व समीकरणे - स्वाध्याय [Page 45]

APPEARS IN

Balbharati Science and Technology 1 10th Standard SSC Maharashtra State Board [विज्ञान आणि तंत्रज्ञान १ इयत्ता १० वी]
Chapter 3 रासायनिक अभिक्रिया व समीकरणे
स्वाध्याय | Q २. इ. | Page 45

RELATED QUESTIONS

दिलेल्या विधानातील रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडून विधाने सकारण स्पष्ट करा.

लोखंडाचे पत्रे गंजू नयेत म्हणून त्यांच्यावर ______ धातूचा थर दिला जातो.


दिलेल्या विधानातील रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडून विधाने सकारण स्पष्ट करा.

फेरस सल्फेटचे फेरिक सल्पेटमध्ये रूपांतर ही एक ______ अभिक्रिया आहे. 


दिलेल्या विधानातील रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडून विधाने सकारण स्पष्ट करा.

आम्लयुक्त पाण्यातून विद्युतप्रवाह जाऊ दिल्यास पाण्याचे ______ होते. 


दिलेल्या विधानातील रिकाम्या जागी योग्य पर्याय निवडून विधाने सकारण स्पष्ट करा.

BaCl2 च्या जलीय द्रावणात ZnSO4 जलीय द्रावण मिसळणे हे ______ अभिक्रियेचे उदाहरण आहे.


अभिकारक व उत्पादित म्हणजे काय ते सोदाहरण लिहा.


शास्त्रीय कारणे लिहा.

शहाबादी फरशीचे तुकडे HCl मध्ये नाहीसे व्हावयास वेळ लागते पण फरशीचा चुरा मात्र लवकर नाहीसा होतो.


शास्त्रीय कारणे लिहा.

प्रयोगशाळेत संहत सल्फ्यूरिक आम्लापासून विरल आम्ल तयार करताना पाण्यामध्ये संहत सल्फ्युरिक आम्ल संथ धारेने सोडून द्रावण काचकांडीने हलवीत राहतात.


शास्त्रीय कारणे लिहा.

खाद्यतेल दीर्घकाळ साठविण्यासाठी हवाबंद डबा वापरणे योग्य ठरते.


पुढील तक्ता जुळवा.

अभिकारके उत्पादिते रासायनिक अभिक्रियेचा प्रकार
BaCl2(aq) + ZnSO4(aq) H2CO3(aq) विस्थापन 
2AgCl(s) FeSO4(aq) + Cu(s) संयोग
CuSO4(aq) + Fe(s) BaSO4 ↓+ ZnCl2(aq) अपघटन
H2O(l) + CO2(g) 2Ag(s) + Cl2(g)  दुहेरी विस्थापन

पुढील चित्राचे निरीक्षण करा, रासायनिक अभिक्रिया स्पष्टीकरणासह मांडा. 


Share
Notifications



      Forgot password?
Use app×